16. Pre(nt)sa(z)ko literatura

http://www.ivoox.com/16-pre-nt-sa-z-ko-literatura_md_2505518_1.mp3″ Ir a descargar

Xabier Gantzarain, Anjel Lertxundi eta Lorea Agirre “Pre(nt)sa(z)ko literatura”-ri buruz hizketan aritu ziren orain astebete, Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultatean antolatzen dituzten literatura topaketen baitan. Hirurak elkarrizketatu genituen, eta haiek esandakoekin osatu dugu irratsaioaren zatirik handiena. Uztartu litezke presa eta literatura? Presa beti al da kalterako literaturari dagokionean? Ze trikimailu erabiltzen dituzte zutabegileek? Non daude kazetaritzaren eta literaturaren arteko mugak? Galdera horiek eta gehiago erantzuten saiatu dira hiru hizlariak. Kontu gehiago ere izan ditugu gurean: Jon Iraolak Donald Ray Pollocken ‘The Devil All The Time’ liburuaren kritika egin digu, Jon Urzelaik ‘Egun ederra da gaurkoa’ puntukako ipuinari errematea eman dio, eta saioaren hondarrean, ohi moduan, ITU bandako kideak izan ditugu gurean.

Presarik ez baduzue geldi zaitezte gurean, eta presaka bazabiltzate ere bai. Gaur ez duzue aitzakiarik. On egin!

The Devil All The Time (Donald Ray Pollock)| Jon Iraola

http://www.ivoox.com/diablo-a-todas-horas_md_2505543_1.mp3″ Ir a descargar

Mendebaldeko eta ekialdeko kostak, lurraldearen ezkerretara eta eskuinetara dauden bi parentesi bezala. Halaxe irudikatzen dute AEBak bertako jende askok. Estatubatuar arrunta, autentikoa, ez dela ez New York-en ez Los Angeles-en bizi diote, etxez etxe sakabanatutako erdialde zabal horretan baizik.
Barrualdeko Estatu Batuetara eramaten gaitu, preseski, El diablo a todas horas-ek, Ohio-ra eta West Virginia-ra hain zuzen ere. Hasiera batean, non zeuden ere ez nekien. West Virginia agian bai, John Denver-en Country Roads kantagatik. El diablo a todas horas eleberriaren antipodetan dagoen kanta, bidenabar. Paisaia idiliko eta doinu melenga gutxi, orrialde hauetan.
Izan ere, aspaldi zen horrelako istorio odoltsu eta gogorrik irakurri ez nuela: bizioa, gainbehera, etsipena, amorrua, biolentzia, heriotza… Ufffffffffa. Mizkinak bazarete, edo bihotzeko arazotxoren bat baduzue, badakizue: urrutira, aire! Ez pentsa, hala ere, Tarantinoren odol-festa baten aurrean gaudenik: heriotza asko daude, bai, baina ez dira arinak edo funsgabekoak. Idazle honek badu azken arnasak deskribatzeko talentu berezi bat…
Eleberria Bildungsroman bat da hein handi batean, Arvin Russell protagonistak ume izatetik gizon izaterako ematen duen saltoa baitu ardatz, Bigarren Gerra Mundialaren ondorenean hasi eta hirurogeigarren hamarkadaren amaierara arte. Arvin-ek ez du bizitza samurra izan: oraindik ume dela, bere ama minbiziak jota erremediorik gabe hiltzera doa, baina bere aitak, Willard Russell-ek, otoitzaren bidez ama salba dezaketenaren uste osoa du. Basoaren erdian aldare bat eraikitzen du horretarako, animaliak sakrifikatzen ditu hauen odola aldarean isurtzeko, eta Arvin-ekin batera bertan igarotzen ditu egunak eta gauak, errezoaren eldarnioan, gogortutako odolaren eta hildako animalien artean, ama etxeko ohean hilzorian dagoen bitartean.
Horrela hasten den istorioak jarraipen alairik izan al dezake? Pertsonaia guztiek dute kaltegarria izan daitekeen erotasun puntu bat, edo fanatismo ukitu bat, edo krudelak dira, edo ezjakinak, edota aurreko guztia batera. Esaterako: Lee Bodecker, sheriff ustel eta alkoholikoa; Carl eta Sandy, Estatu Batuetako errepideak irrika hiltzailez zeharkatzen dituzten senar-emazte serial killer-ak; Preston Teagardin, apaiz anker eta bortxatzailea; edota Roy eta Theodore, lehena Jainkoa debozio itsuz -eta arriskutsuz- miresten duen sermolaria, eta bigarrena aurrekoaren bidaia-lagun paralitiko gitarrista (ez dakit zergatik, baina Midnight Cowboy pelikulako bikotea ekarri didate gogora; hori bai, bertsio jainkozale burubero arriskutsuan).
Sinesgarritasuna falta zaiela? Ez dut uste, ez dut hori nabaritu liburua irakurri bitartean. Alderantziz, nabari da idazlea hiru dimentsioko pertsonaiak sortzen saiatu dela; bigarren mailan dauden pertsonaiak ere ederki landu ditu. Pixka bat artifiziala iruditu zaidana muntaia izan da, hau da, sorpresak sorpresa, heriotzak heriotza, dena ondoegi-edo etortzen dela bat, igande arratsaldeko pelikula batean bezala puzzleko pieza guztiek ederki egiten dutela bat.Gainontzean? Nahiz eta idazlearen ahotsa gogorra eta gupidagabea izan, arin irakurtzen da, eta ez da dena izugarrikeria: badaude momentu ederrak, laguntasunezkoak, duintasunezkoak.
Baina herri txikia, infernu handia sentsazioak ez zaitu inoiz abandonatuko. Nobelak asko baitu ezintasunetik, herri txiki nazkagarri puta batean trabatuta eta usteltzen sentitzetik: basakeria, whisky botilak, larrutan egin ostean bide ertzean abandonatutako putak, pobrezia, kulpa ezin eramana, utzikeria, pistolak eta lokatzetan hondoraino bizi diren pertsonak.
Ongi etorri, entzule, American way of life-aren alderik ezezagun, ilun eta bortitzenera.