30. ‘Apirila’, Iñigo Aranbarri

http://www.ivoox.com/30-apirila-inigo-aranbarri_md_3168317_1.mp3″ Ir a descargar

Iñigo Aranbarrirekin arituko gara ‘Apirila’ eleberriaz hizketan, luze eta zabal. Horrez gain, hilero bezala, erreportaje bat ekarriko digu Lander Arretxeak. Oraingoan, poema dadaista bat egiteko gomendio berriez arituko zaigu. Jon Iraolak Iban Zalduaren ‘Inon ez, inoiz ez’ ipuin liburu berriaren komentarioa egingo digu. Eta saioaren hondarrean, ITU bandakoak izango ditugu gurean. Gaurkoan, Lord Byronen poema batzuk euskaratuko dituzte.

On egin!

‘Inon ez, inoiz ez’, Iban Zaldua | Jon Iraola

http://www.ivoox.com/inon-ez-inoiz-ez-iban-zaldua-jon_md_3168353_1.mp3″ Ir a descargar

On the other side edota Bestaldean da gaurko kritika girotzeko jarri dudan kantaren izena, “bestaldera” eramaten baikaitu Iban Zalduaren “Inon ez, inoiz ez” ipuin-bildumapolifazetikoak. “Bestaldera” diodanean, Iban Zalduaren irakurle leial den edonork jada ezagun duen lurralde partikularrera esan nahi dut, arnas laburreko fikzioaren eremura, ilargiaren alderdi ilunera… Zein diren fikzio partikular honen osagaiak? Ba aletu ditzagun bere bibliografiako izenburuetako hitzetatik abiatuz: “aberria” edo “euskaldunak” adibidez, euskal gatazkak bere fikziozko pertsonaia askotan duen arrastoaren isla; “gezurrak”, “traizioak” edota “itzalak” hitzen atzean ezkutatzen dira bikote, lankide, lagun eta familia arteko tirabirak; “biodiskografiak” da beste bat, Iban Zalduaren ipuinetan pop musikaren presentzia batazbestekoaren gainetik dagoenaren seinale; eta ez dezagun ahantz ”etorkizuna”, beharbada bere genero kuttunenaren, zientzia fikzioaren, erakusgarri.

Baina itzul gaitezen “Inon ez, inoiz ez” bildumara. Nire ustez, bere aurreko lanekin alderatuta eta gai eta estilo aldetik behintzat, honakoan irakurleak ez du berrikuntza handirik topatuko, ez bada Zalduaren betiko obsesioen eta hauen idazketaren hurrengo finkatze, fintze eta hibridazio ariketa. Ezer berririk ez, baina denetik pixka bat: heterogeneotasuna da bilduma honen ezaugarririk behinena.

Hala ere, uste dut aurkitu dudala cocktail narratibo honetako pieza guztiak lotu ditzakeen haria: kontaketaren atmosfera. Beste era batera esanda, hari hori, nire ikuspuntutik noski, ipuin gehienek irakurri ostean utzi didaten arrastoa edo zirrara mota da; izan ere, ametsetan bizi ohi ditudan sentsazioak pizten baitizkit Zalduaren ipuin errealistenak ere. Adibidez: traizioaren aurrean ezer egin ezina; giro itogarri batetik ziztu bizian hanka egin nahia; huts egin ondoren, halabeharrez pairatu beharreko zigorrari beldurra; egoera absurdo bati, eskuak lotuta, ezin buelta emana; tragedia erdiragarri bat ustekabean, nahigabe, xaloki, deskubritzea; edota finkoa eta betierekoa uste genuen espazio-denbora, lausoa eta irristakorra dela ohartzea, eta galduta eta noragabe sentitzea. Bale, egia da liburu hau gosaldu bitartean irakurri izan dudala, aitor dut. Baina askotan iruditzen zitzaidan esnatu berritako sentsazio irreal hori -ametsaren arrastoa, non nago, non esnatu naiz eta abar- eguneroko ipuina irakurri bitartean luzatzen zitzaidala.

“Inon ez, inoiz ez” aurtengo nahitaezko irakurketetako bat iruditzen zait. Asko baitira gustatu zaizkidan ipuinak. Esaterako: barre asko egin dut “Gerra zibilak” -ekin; “Ohean irakurtzea debekatu zidanean” ipuineko ispilu jokoa ere gustatu zait, irteerarik gabeko espiral eroa; krudelak edota benetan tragikoak diren asko ere ondo daude (“Orbangabe” edota “Williams” ditut gogoan); eta nola ez, kontrazaleko amua edo “single”a, beti bezain zorrotz, motz eta borobil. Eta horiez gain, ez dakit kanpoan bizi naizelako ote den, baina asko gustatu zaizkit “Hemen, orain” ataleko ipuinak, euskal gatazkari buruzko monografikokoak, “Zelula lokartua” batez ere; ageri da elkarrizketa hutseko ipuinetan soka tenk mantentzeko gai dela Zaldua.

Amaitzeko, Iban Zalduaren liburuetara zaletzen hasten denari abisu bat eman nahiko nioke: kontuz, bere ipuinetako beldur eta obsesioak zure egin baititzakezu. Edo are arriskutsuagoa dena: jada iltzatuta baldin badituzu, Zalduaren ipuinek obsesio horiek zure barnean arriskutsuki hauspotu ditzakete, droga psikotropikoen antzera. Abisatuta zaude, entzule: kontuz, desio dizudan gauzarik okerrena Iban Zalduaren hurrengo ipuin bateko protagonista bihur zaitezen baita…

http://ibanzaldua.wordpress.com/2014/04/14/ibon-egana-14-hitz-inon-ez-inoiz-ez-liburuaren-inguruan/

Poema dadaista bat egiteko gomendio berriak | Lander Arretxea

http://www.ivoox.com/poema-dadaista-bat-gomendio-berriak_md_3168344_1.mp3″ Ir a descargar

Lander Arretxeak hilero legez erreportajea osatu digu. Oraingoan, poema dadaista bat egiteko gomendio berriak ekarri dizkigu. Ea zer iruditzen zaizkizuen!

29. Bartleby sindromea

http://www.ivoox.com/29-bartleby-sindromea_md_3123653_1.mp3″ Ir a descargar

Gaurkoan gai bat izango dugu ardatz: Bartleby sindromea, ezer idatziko ote duten galde egitean “aukeran, nahiago ez” erantzuten duten idazleek nozitzen dutena. Horrez gain, Danele Sarriugarterekin hitz egingo dugu telefonoz, eta hark emango digu Elearazi atarian hil honetan plazaratu duten autorearen berri: Alejandra Pizarnik du izena. Jon Iraolak liburu komentarioa osatu digu Karmelo Iribarrenen “La ciudad”-i buruz. Azkenik, saioaren hondarrean ITU bandakoek Frida Kahloren testu batzuk euskaratu dituzte.

On egin!

‘La ciudad’, Karmelo C. Iribarren | Jon Iraola

http://www.ivoox.com/jon-iraola-la-ciudad-karmelo-iribarren_md_3123647_1.mp3″ Ir a descargar

Euskal Herriko poeta ezagunenetariko baten bilduma bat izango dut hizpide gaurkoan. Hona hemen bere poema bat, pista moduan, ea asmatzen duzuen zeini buruz ari naizen.

LOS PARAGUAS, LOS TAXIS

Acabo de tirarlo,

35 minutos bajo la tormenta

-esperando un maldito

taxi-

han podido con él.

Pero cómo se ha portado.

Ésa es la diferencia:

los taxis son como ciertos amigos,

nunca están cuando más los necesitas.

Los paraguas, en cambio, mueren por ti.

Bai horixe. Gaurko idazlea Karmelo Iribarren da eta bilduma, La Ciudad (2008ko edizio berritua).

Karmelo Iribarren-en poemak gaztetxo nintzela irakurri nituen lehen aldiz. Euskaraz ere badago bilduma bat, Ereinek argitaratua (Gainontzekoa, kontuak dira) eta internet-en eta zintzilikatuta poema asko aurki daitezke. Gaur egun, hamar bat urte beranduago, poeta tabernikola eta jada ardosaurio hau berrirakurtzerakoan, nire sentsazioa izan da kursiak iruditu zitzaizkidan poemak askoz ere kursiagoak iruditu zaizkidala, eta desesperatuak iruditu zitzaizkidanak askoz ere desesperatuagoak. Baina, aldi berean, sentitu dut umorearekin bai batak zein besteak salbatzen dituela, umore beltz eta etsi horrekin distantzia markatzen duela.

Maitasuna da dudarik gabe La ciudad bilduma honen ardatzetako bat, maitasuna eta emakumeak nagusiki. Ondoren datoz gaua, alkohola, hiria, tabernak, liburuak edota eguneroko bizitzako objektuak. Arruntetik eta txikitik abiatzen ditu poemak batzuetan; gainbeherari nostalgiaz eta tristuraz begiratzen dio, desesperazioz ez denean, besteetan; maiteari heltzen dio, maitasunari, salbatzeko gogoz; eta batez ere barre egiten dio bere buruari, barre egiten digu denoi.

Pasatu izan zait, batzuetan irakurtzen duzula bere maitasun poema bat eta pentsatzen duzula: posible ote da aurreko poema ilun eta desesperatu hori idatzi duen berberak kursileria hau idaztea? The Ramones taldea gogorarazi dit horrelakoetan; kanta gogor baten ondoren “Hey, little girl i wanna be your boyfriend” entzutea bezala da.

Karmelo Iribarren-en poesia zuzena da, argia, zerbeza bat hartu bitarteko burutazio bat, gardena, laburra. Idazlearen esfortzu guztia horretantxe kontzentratzen dela dirudi: ahal bezain zuzenen, gardenen, laburren, argien, idaztean; ahal bezain errazen. Horrek ez du esan nahi inolaz ere poema arinak direnik; niri behintzat hiruzpalau irakurri ostean nire buru arinak deskantsu pixka bat eskatzen dit. Egunean bat, bi gehienez irakurtzea, horixe egokiena. Eta gainera poema hauek duten onena da edozein lekutan irakur ditzakezula: metroan, igogailuan, sofan etzanda pisukideak eztabaidan ari diren bitartean, tabernan, bikoteari ohean, sukaldean zabiltzan bitartean.

QUÉ RARA

Qué rara

suena

a estas edades

la palabra

La dices,

y no sabes

si te engañas

a ti mismo,

o a ella,

o él

a los dos.

Egia aitortu behar badut, sinpatia sortzen didan idazlea da Iribarren; iruditzen zait ulertzen nauela, nire penak ere bereak direla. Azken finean, ez da alferrik barra baten bestaldean urtetan egon. Bere poemak irakurtzen ditut eta pentsatzen dut: postaletan agertzen ez den hiri lazgarri hori ere nirea da. Horrela burutu du agian unibertsitatetik pasa ez denaren mendeku gorena: unibertsitateko irakasleek bere obra aztertu eta ikasleei irakurraraztea.

28. ‘Lasai, ez da ezer gertatzen’, Ana Malagon

http://www.ivoox.com/28-lasai-ez-da-ezer-gertatzen-ana-malagon_md_3076787_1.mp3″ Ir a descargar

Ana Malagon idazlearekin arituko gara bere estreinako lanaz, ‘Lasai, ez da ezer gertatzen’ mikroipuin liburuari buruz. Horrez gain, Lander Arretxea literatur ikasketei buruzko erreportajea osatuko digu, Iratxe Esnaolari egindako elkarrizketan oinarrituta. Hark azalduko digu non egin daitezkeen ikasketa horiek eta zertarako balio duten. Iraitz Ugaldek, berriz, bi komikiren komentarioa osatuko digu: bataren izena ‘Kristalezko hiria’, Paul Karasik eta David Mazzucchellik egina. Bigarrena, ostera, ‘Alokairuan’, Pernan Goñirena. Saioaren azken ordu laurdenean ITU bandakoek hezkuntzari buruzko gogoetak izango dituzte hizpide.

On egin!

‘Kristalezko hiria’, Paul Karasi & David Mazzucchelli eta ‘Alokairuan’, Pernan Goñi | Iraitz Ugalde

http://www.ivoox.com/iraitz-ugalde-izena-kristalezko-hiria-paul-karasik-eta_md_3076792_1.mp3″ Ir a descargar

Paul Austerren City of Glass (1985), Ghosts (1986) eta The Locked Room (1986) New York-eko trilogia osatzen duten hiru liburuek metropolian gauzatzen diren hiru istorio kontatzen dituzte. Horietan lehena, ‘Kristalezko hiria’, Paul Karasik eta David Mazzucchellik komikira ekarri zuten 1994an. Edizio hura Harkaitz Canok itzuli zuen euskarara 2006an.

Zoritxarreko bizitzak mundutik isolatuta daukan Danniel Quinn idazleak detektibe batengatik galdetzen duen ezezagun baten deia jasoko du gauaren erdian. Erratuta dabilela esan arren, ezezagunak ez dio deitzeari utziko. Eta azkenean Quinnek bila dabilen pertsona bera dela esatea deliberatuko du. Horra protagonistaren lehen irristada. Hutsala, izatez, ez balitz supituko berea ez den bizitza bat bizitzen hasiko delako. Idazten dituen eleberrietako protagonistaren antza hartuz. Inoren larruan sartuz. Bere semea hil nahi omen duen Stillman jaunari jarraitzea izango du xede. Haren itzala izatea. Hori muturreraino eramateak noraino eramango duen ez daki, ordea.

Austerren obran kirika egiteko abagune grafikoa da. Abstraktutasuna irudi bidez esplikatzea lortzen du. Pertsonaiaren barne bukleetan, hiriaren laberintoan, egia eta fikzioaren dikotomia lausoan galtzea. Besterentzea, zerbait naturala balitz bezala. Bizipen eldarniotsuen keak irentsia izan arte. Probatzeko modukoak diren sensazioak dirudite.

‘Alokairuan’ komiki liburua 2010ean argitaratu zen. Pernan Goñik Gaur 8 astekarian luzaroan argitaratutako komiki tiren bilduma da. Alokairuan bizi diren pertsonaien arteko bizikidetza aitzakiatzat hartuta, eguneroko bizimoduaz mintzo da, era zirikatzailean. Alokairuan bizitzearen prekarietatea eta aldi bereko aberastasuna umorez erakusten ditu, edonori bizipenak gogora ekarri eta kilimak ateratzeko moduan.

Etxeari zutik eusten diotenak ez baitira hormak, habitanteak baizik. Horror Morroreko biztanleak kolore guztietakoak dira: Xabi mendizale zaildua; Florencilla musikari feminista zoroa; Neo, teknologia berriek errealitatetik deskonektatuta daukaten mutikoa (sekula bere aurpegia ikusiko ez duguna, beti baitarama markara bat jantzita); Neoren ama, alokairu etxera semearekin etorri zena; Bixen komikigilea… eta pasaeran ibiliko diren beste asko eta asko. Bizikidetzaren ajeak. Bizikidetzaren bizitasuna. Eguneroko gauza txikietan tolerantziak duen garrantzia. Platera zikinak, igande arratsaldeak, paretaz bestaldeko larrujotzeak, pisukideen joan etorriak… egunerokoaren argazki komikoak.

Bi komiki proposamen gauzkoan: sakona bata, ‘Kristalezko hiria’, airosoa bestea, ‘Alokairuan’. Liburutegiko apalean hautsa kendu eta birziklatzea merezi dutenak.