23. Euskal itzulpengintzako aferak

http://www.ivoox.com/23-euskal-itzulpengintzako-aferak_md_2801924_1.mp3″ Ir a descargar

Euskal itzulpengintzari helduko diogu gaurkoan. Ikusiko dugu zer nolako aferak sortzen diren euskal literatura atzerrira itzultzen denean, eta baita atzerriko literatura euskarara ekartzean ere. Horrez gain, Elearazi atariko Danele Sarriugartek bi autore plazaratuko dizkigu (Chus Pato eta Maria Aurelia Capmany), Iraitz Ugaldek bi libururen komentarioa egingo digu (Jim Thompsonen ‘The Grifters’ eta Dolores Redondoren ‘Hezurren ondarea’), eta saioaren hondarrean, ohi legez, ITU bandakoei emango dizkiegu azken 15 minutuak. Maria Jose Kerejetaren ‘Ezezagun baten koadernoa’ (1988) poema liburuko ale batzuk ekarriko dizkigute gaur.

On egin!

Advertisements

22. ‘Azken afaria’, Xabier Montoia

http://www.ivoox.com/22-azken-afaria-xabier-montoia_md_2739642_1.mp3″ Ir a descargar

Xabier Montoiaren ‘Azken afaria’ eleberria izango dugu hizketagai gaurko saioan, batez ere. Egilearekin izandako elkarrizketa entzun ahal izango duzue –nahi duenak elkarrizketa osoaren idatzizko bertsioa irakur dezake hemen– eta Jon Iraolaren liburu komentarioa ere liburu horri buruzkoa izango da. Horrez gain, Lander Arretxeak hilero bezala erreportajea osatuko digu, aipuei buruzkoa gaurkoan. Amaieran, ohi moduan, ITU bandakoei utziko dizkiegu hamabost bat minutu. Gaur, Ituren burkideak idatzitako istorio bat entzungo dugu beren ahotik.
On egin!

‘Habiak’, Maite Gurrutxaga & Dejabu | Iraitz Ugalde

http://www.ivoox.com/habiak-iraitz-ugalde_md_2696171_1.mp3″ Ir a descargar

“Sustraiak ditut zainen ordez.

Nire begietan kimuak

bilatzen dituenak

zuhaitz bat aurkituko du.

Nire begietan leihoak bilatzen dituenak,

zuhaitzen adarrek sostengatzen duten zerua

aurkituko du.

Sustraiak ditut zainen ordez.

Izakien malkoak edaten

dituzten txorien zain

eman dut bizitza.

Txori ixilak, txori anonimoak…

oroitzapenak nahi bezala astintzen dituzten

txori ixiliak,

anonimoak.”

Pertsonak ezin du txoriak bezala hegan egin. Gure bizilekutik alde egitera behartuko bagintuzte ere, ez lukete lortuko gure sustraiak erauztea. Baina lotzen gaituzten sustrairik gabe nola egin hegan? Kukuak beste txorien arrautzak nola, Ximon ere bere baserritik bota zuten Abiadura Handiko Trena eraikitzeko. Berriki alargunduta, herriko pisu batean kabitu behar berak eta bere bakardadeak. Ez dio horregatik amets egiteari utziko. Hegoa zaurituta izan arren, plan bat du. Eta horretan dihardu lanean, xorro-xorro, txoriak habia egiten duen egonarri eta dedikazio guztiarekin.

Selmak beste arrazoi batzuk tarteko utzi behar izan du bere habia. Han urrutian, Bosnian, etxekoak ditu zain. Ximon zaharra jagotera etorri da Euskal Herrira. Badaki berak bilduko duen diruaren premia gorria dutela gerrak astindutako Gorazde herrian. Inkomunikaziora kondenatuta dirudite Ximonek eta Selmak. Euren munduen bategiteak ekar dezakeen harmonia ilustratuko zaigu, ordea, gaur hizpide dugun liburuan.

Dejà vu panpin laborategia Ainara Gurrutxagak eta Urko Redondok osatzen dute. Aurpegi ezagunak bienak, beste kide batzuekin batera eurek sortutako antzezlanak (Errautsak (2010), Gure bide galduak (2011)…) gauzatzen oholtza gainean ikusi ditugunontzat. Oraingoan, Maite Gurrutxaga marrazkilariarekin elkarlanean, antzerki gisa argia ikusi zuen Covek nije ptica/Gizona ez da txoria (2009) lana komikira ekarri dute, HABIAK izenburupean. Batera argitaratu da NIDOS, gaztelaniara eginiko itzulpena. Jatorrizkoa bezalaxe hiru hizkuntzatan dago idatzia: euskaraz, gaztelaniaz eta bosnieraz. Bietan errespetatzen da euskara Ximonen ahotan, eta bosniera Selmaren esparruan. Ingurua da erdal hiztuna izango dena Nidos-en, eta euskalduna, berriz, Habiak-en.

Hitz gutxiko liburua da, baina marrazkiek narrazio gaitasun handia dute. Simultaneoki gertatzen diren egoerak erakustea lortzen da, pertsonaia bakoitzaren haria galdu gabe istorioaren gauzatze eta ebazte osora iritsi arte. Mugimendua eta efektuak guztiz lortuta daude. Tonalidadeekin jolasten du marrazkilariak, oroitzapenak zuri beltzera eta pasarte ezberdinak hori, arrosa nahiz urdin zaporera ekarriz. Gertakizun hunkigarriek eta pertsonaien arteko harreman samurrak emozioz kargatzen dute irudi liburua. Pasa den urteak utzi digun ale berezienetariko bat, inondik ere, komikizaleontzat.

“Sustraiak ditut zainen ordez.

Nire begietan kimuak

bilatzen dituenak

zuhaitz bat aurkituko du.

Nire begietan leihoak bilatzen dituenak,

zuhaitzen adarrek sostengatzen duten zerua

aurkituko du.

Zuhaitzen sustraiek

hirietako espaloiak zartatzen dituzte”

The Devil All The Time (Donald Ray Pollock)| Jon Iraola

http://www.ivoox.com/diablo-a-todas-horas_md_2505543_1.mp3″ Ir a descargar

Mendebaldeko eta ekialdeko kostak, lurraldearen ezkerretara eta eskuinetara dauden bi parentesi bezala. Halaxe irudikatzen dute AEBak bertako jende askok. Estatubatuar arrunta, autentikoa, ez dela ez New York-en ez Los Angeles-en bizi diote, etxez etxe sakabanatutako erdialde zabal horretan baizik.
Barrualdeko Estatu Batuetara eramaten gaitu, preseski, El diablo a todas horas-ek, Ohio-ra eta West Virginia-ra hain zuzen ere. Hasiera batean, non zeuden ere ez nekien. West Virginia agian bai, John Denver-en Country Roads kantagatik. El diablo a todas horas eleberriaren antipodetan dagoen kanta, bidenabar. Paisaia idiliko eta doinu melenga gutxi, orrialde hauetan.
Izan ere, aspaldi zen horrelako istorio odoltsu eta gogorrik irakurri ez nuela: bizioa, gainbehera, etsipena, amorrua, biolentzia, heriotza… Ufffffffffa. Mizkinak bazarete, edo bihotzeko arazotxoren bat baduzue, badakizue: urrutira, aire! Ez pentsa, hala ere, Tarantinoren odol-festa baten aurrean gaudenik: heriotza asko daude, bai, baina ez dira arinak edo funsgabekoak. Idazle honek badu azken arnasak deskribatzeko talentu berezi bat…
Eleberria Bildungsroman bat da hein handi batean, Arvin Russell protagonistak ume izatetik gizon izaterako ematen duen saltoa baitu ardatz, Bigarren Gerra Mundialaren ondorenean hasi eta hirurogeigarren hamarkadaren amaierara arte. Arvin-ek ez du bizitza samurra izan: oraindik ume dela, bere ama minbiziak jota erremediorik gabe hiltzera doa, baina bere aitak, Willard Russell-ek, otoitzaren bidez ama salba dezaketenaren uste osoa du. Basoaren erdian aldare bat eraikitzen du horretarako, animaliak sakrifikatzen ditu hauen odola aldarean isurtzeko, eta Arvin-ekin batera bertan igarotzen ditu egunak eta gauak, errezoaren eldarnioan, gogortutako odolaren eta hildako animalien artean, ama etxeko ohean hilzorian dagoen bitartean.
Horrela hasten den istorioak jarraipen alairik izan al dezake? Pertsonaia guztiek dute kaltegarria izan daitekeen erotasun puntu bat, edo fanatismo ukitu bat, edo krudelak dira, edo ezjakinak, edota aurreko guztia batera. Esaterako: Lee Bodecker, sheriff ustel eta alkoholikoa; Carl eta Sandy, Estatu Batuetako errepideak irrika hiltzailez zeharkatzen dituzten senar-emazte serial killer-ak; Preston Teagardin, apaiz anker eta bortxatzailea; edota Roy eta Theodore, lehena Jainkoa debozio itsuz -eta arriskutsuz- miresten duen sermolaria, eta bigarrena aurrekoaren bidaia-lagun paralitiko gitarrista (ez dakit zergatik, baina Midnight Cowboy pelikulako bikotea ekarri didate gogora; hori bai, bertsio jainkozale burubero arriskutsuan).
Sinesgarritasuna falta zaiela? Ez dut uste, ez dut hori nabaritu liburua irakurri bitartean. Alderantziz, nabari da idazlea hiru dimentsioko pertsonaiak sortzen saiatu dela; bigarren mailan dauden pertsonaiak ere ederki landu ditu. Pixka bat artifiziala iruditu zaidana muntaia izan da, hau da, sorpresak sorpresa, heriotzak heriotza, dena ondoegi-edo etortzen dela bat, igande arratsaldeko pelikula batean bezala puzzleko pieza guztiek ederki egiten dutela bat.Gainontzean? Nahiz eta idazlearen ahotsa gogorra eta gupidagabea izan, arin irakurtzen da, eta ez da dena izugarrikeria: badaude momentu ederrak, laguntasunezkoak, duintasunezkoak.
Baina herri txikia, infernu handia sentsazioak ez zaitu inoiz abandonatuko. Nobelak asko baitu ezintasunetik, herri txiki nazkagarri puta batean trabatuta eta usteltzen sentitzetik: basakeria, whisky botilak, larrutan egin ostean bide ertzean abandonatutako putak, pobrezia, kulpa ezin eramana, utzikeria, pistolak eta lokatzetan hondoraino bizi diren pertsonak.
Ongi etorri, entzule, American way of life-aren alderik ezezagun, ilun eta bortitzenera.

12. Mikel Taberna & ITU bandaren inbasioa

http://www.ivoox.com/12-mikel-taberna-itu-bandaren-inbasioa_md_2186741_1.mp3″ Ir a descargar

“Alkasoroko benta” eleberriari buruz aritu gara hizketan Mikel Tabernarekin, eta elkarrizketa hori izan da saio honetako ardatza. Horrez gain, Jon Iraolak liburu komentarioa egin digu, Amaia Iturriotzek puntukako ipuinaren bigarren atala osatu du, eta saioaren hondarrean, bat-batean eta ezerezetik agertuta, ITU bandakoek bahitu egin gaituzte, ‘Martutene’ bana ahoan sartuta.

Gehiago jakin nahi duzuela? Ez galdu irratsaioa!

Que se mueran los feos | Nagore Ares

http://www.ivoox.com/que-se-mueran-feos_md_2069575_1.mp3″ Ir a descargar

Nobela beltza, zientzia fikzioa, pornografia… ezinezkoa da Boris Vianen Et on tuera tous les affreux eleberria genero jakin batean sailkatzea. Que se mueran los feos genero guzti horien artean dabilen gatzdun nobela da, erabat absurdoa, Vianen lan gehienen antzera.
Zientzialari handinahitsu baten esperimentuei aurre egin beharko die Rock Baileyk eleberri honetan. Gazte kaliforniarrak detektibe rola hartuko du, haren inguruan gertatzen ari diren hainbat desagertze eta berriz agertze bitxi ikertzeko. Bitartean, sexuz blai dagoen inguruan, haren birgintasuna gorde nahian ibiliko da, hitz emanda baitu ez duela sexu harremanik izango 20 urte bete artean.
Nobela beltzaren parodia barregarria egiten du Vianek liburu honetan, eta hori baliaturik, gizarte kritika zorrotzak agertzen ditu, beti ere, umoreari eutsita. Puritanismoa eta irudi fisikoaren gehiegizko garrantziak eta edertasun estereotipatuak salatzen ditu, besteak beste. Horiei barre egiten die Schultz doktorearen obsesioen eta Rock Baileyren jardunaren bidez.
Liburuan, Vianek egoera absurdoak irudikatzen ditu etengabe. Hala izanik, ezinezkoa zaio irakurleari barreari eustea.
Esan beharra dago, Boris Vian idazle iraultzailea izan zela bere garaian. 1948an garaiko irakurle asko deseroso sentiaraziko zituen seguruenik nobela honekin, hain zuzen ere, gehiegizko karga sexuala eta lengoaia bortitza erabiltzen dituelako.
Idazle eta jazz musikari frantziarrak, Vernon Sullivan ezizenez sinatu zituen haren lehen lanak, argitaratzeko trabei aurre egiteko, baina baita garaiko kritikari adarra jotzeko eta haien snobismoa agerian uzteko. Horien artean ezagunetakoa da Ttu eginen dut zuen hilobietan eleberri laburra, hori ere Vernon Sullivan ezizenez sinatutakoa. Haren benetako izena itzultzailetzat jarri zuen Vianek eta liburuek nahiko harrera ona izan zuten kritikarien artean. Baina engainuaren berri eman zuenean, ez zuten berria lar ondo hartu eta haren kontra jo zuten askok.
Talde batzuetan, ordea, oso estimatua izaten jarraitu zuen bere lana, eta zientzia Patafisikoaren autore handien artean sartu zuten. Soluzio imajinarioak eta eszepzioak erregulatzen dituzten legeak ikertzen dituen zientzia parodikoa da Patafisika. Alfred Jarryren liburu batetik datorkie izena patafisikoei. Eskola horretakoak izan ziren, besteak beste, Joan Miro margolaria eta Unberto Eco idazlea.
Vianen testuingurua ezagutu gabe, zaila da nobela behar bezala ulertzea eta baloratzea, egiten dituen bromak batzuetan absurdoegiak eta gustu txarrekoak gerta daitezkeelako.
Hau ez da, inondik ere, idazlearen lanik onena. Batzuetan, irakurleak pasarte batzuk sobran direla sumatuko du, nahiz eta etengabeko dialogoek irakurketa arintzen duten. Hala ere, denbora pasatzeko nobela bat baino gehiago da, oso dibertigarria eta izaera kritiko zorrotzekoa, izan ere, Vianek garai hartako haren beste liburuen umoreari heltzen dio oraingoan ere.
Oro har, esan daiteke, ondo pasatzeko liburua dela, barre egitekoa eta Vianen mundo absurduan nabigatzen hasteko aproposa. Ez da, ordea, estereotipoekiko sensiblegiak diren pertsonentzako liburua, ezta haien buruaz barre egiteko gai ez direnentzat ere. Barrez lehertzen ez direnak, espantuz lehertuko dira.

Editchka Veniaminovitch Savenko, Limonov ezizenez | Jon Iraola

http://www.ivoox.com/limonov-jon-iraola_md_2030025_1.mp3″ Ir a descargar

Hala du izena gure gaurko protagonistak. Hezur-haragizko protagonista da gainera, gaur egun bizi-bizirik baitago, eta oraintxe bertan libururen bat modan baldin badago, Emanuel Carrère-k bere bizitzari buruz idatzitako nobela da. Limonov-en kurrikuluma ez baita edozelakoa: nazismoaren aurkako gerra patriotiko handiaren erdian Karkhov-en (Ukrania) jaioa; gazteetan gaizkile arrunta izandakoa; ondoren, Brezhnev-en garaian, poesiari atxiki eta Moskuko artista giro underground-ean ezagun egindakoa; 70. hamarkadaren bigarren
zatian New York-era, fama, distira eta ospearen bila joana, baina miseria gorrian luzez bizi izan zena, aberats baten maiordomo izatea lortu zuen arte; 80. hamarkadan Parisera aldatu eta bere lehen nobelei esker enfant terrible fama merezimendu osoz irabazi zuena Saint-Germain-des-Prés-ko zirkulu literarioetan; hori gutxi balitz, Balkanetako gerran fusila hartu eta serbiarren alde borroka egin zuena; 90. hamarkadaren hasieran, Sobiet Batasuna desagertu ostean, boterea hartu asmoz Moskura iraultza gosez itzuli zena; Errusiako gazte punky eta kaskamotzak biltzen dituen alderdi Nazional Boltxebikearen sortzaile karismatikoa; eta, azkenik, Putin-en aurkako oposizioko liderretako bat.

Literaturako Johnny Rotten-a, Bernard Henry Lévi-ren antitesi errusiarra, Jack London sobietarra. Galtzaileen liderra, neskatxa ederrenen maitalea, zakur amorratua, eskuan lehertuko zaizun granada, kamarada fidela, gogorrenetan gogorrena: hori da Limonov! Protagonistaren antzera, liburua ere klasifikatzen zaila da: abenturazko nobela bat al da? Biografia bat? Historiari buruzkoa, agian? Literaturari buruzkoa?

Izan ere, denetik du! Askotan iruditu zait idazleak azken mende erdiko historia kontatzeko baliabide gisa erabili duela soilik Limonov, saltsa guztietan sartutako gizona izan baita. Besteetan, aldiz, iruditzen zait Limonov-en bizitzak eta bere abenturek egiten dietela tira
nobelari. Letra larriz idatzitako Historian eragiten saiatu izan baita Limonov, galtzaileen bandotik betiere. Miseria, gosea, bakardadea, kartzela… ezagutu ditu. Eta ez du inoiz ere diruak mugitu. Esperientzia, bizitza bera, ospea eta pasioa dira desio dituenak.

Letra larriz idatzitako Historian zuzenean eragiten saiatu izan diren jende ugari
hobekiago ezagutzeko aukera izango dugu hala, nobela honetan: gerrillari eta politikariak;
azken momentuko oligarka errusiarrak (orain gutxi erbestean hildako -ajam- Boris Berezovski, adibidez); artista, poeta, kazetari eta idazleak (Limonov-ek gorroto dituen Solzhenitsin-ez eta Brodsky-z gain, Erofeev, Novaia Gazeta-ko Zakhar Prilepine, edota historiako liburuek ahanzturan utzitako smogistak).

Izan ere, Limonov mila ate parez pare irekitzen dituen nobela da, amaierarik gabekoa, nahi bezainbeste adar eta ihesbide dituena. Niretzat plazer hutsa izan da politikoki zuzenaren kontrako ezten nekaezin hau ezagutzea, eta bere borroka eta bizitzaren bidez, Errusia garaikidea ulertzeko parada izatea.

Limonov XX. mendeko pasioen mende bizi izan den pertsonaia da, Peter Pan sobietar bat, eta oso modernoa iruditzen zait, zentzu guztietan. Bide beretik, politika ulertzeko beste modu bat eskaintzen digu mendebaldar ñoñooi, historiaren interpretazio ofizialei aurpegira tu eginez. Hori gustatu zait gehien liburu honetan: batzuetan ni sentitzen nintzela txistua botatzen; besteetan, ordea, egurra jasotzen zuena ni nintzela.

Personaje hau ezagutzen joan zaitezten, 2010eko abenduan The Guardian-ek egin zion elkarrizketa batetik ateratako adierazpenekin amaituko dut kritika. Hala dio Limonov-ek: “Europarrak hain dira lotsatiak, adineko pertsona gaixoen antza hartzen diedala. Europa zahar-etxe handi bat bezalakoa da. Hainbestekoa da adostasuna, hainbestekoa politikoki zuzenaren indarra, ezin duzula ahorik ireki. Kartzela baina okerragoa da. Horregatik ez dago jada kulturarik mendebaldean. Heriotza garrasiak soilik. Errusian, zorionez, jendeak oraindik ere badu espiritu barbaroa. Europar eta amerikarrak, aldiz, hiltzen ari dira, gaixo eta ezindu”.