19. Durangoko Azokatik

http://www.ivoox.com/19-durangoko-azokatik_md_2637526_1.mp3″ Ir a descargar

Gaur osteguna da eta Obabako Testiguok Durangoko azokan gaude. Nola da posible, galdetuko duzue, nola da posible gaur abenduak 12, osteguna, Obabako Testiguak Durangoko azokan izatea? Ba guk ere ez dakigu, baina hemen gaude, eta ez bakarrik. Mahaiaren bueltan dugu Obabako Testiguon kolaboratzaile mordoa: Elearazi atariko Danele Sarriugarte eta Garazi Arrula, Lander Arretxea, Iraitz Ugalde eta ITU bandakoak. Garazi Arrulak iritzi zutabea irakurriko digu, Durangoko azokak euskal kulturan duen eraginaz, Iraitz Ugaldek gustuko liburuetako testu hautatuen irakurketa osatuko digu, eta saioaren hondarrean, ITU bandakoek beren fanzinearen hirugarren alearen lagin bat aireratuko dute.

Horrez gain, parean harrapatu ditugun idazle eta kazetari batzuei galdera aski serioak egingo dizkiegu. Gure artetik igaroko dira Beñat Sarasola, Igor Susaeta, Juan Luis Zabala, Iñigo Astiz eta Garazi Goia.

Atsedenik ez literaturarik gabe. On egin!

Pasarte hautatuak | Iraitz Ugalde

http://www.ivoox.com/iraitzen-liburu-irakurketak_md_2637409_1.mp3″ Ir a descargar

Gustuko liburuetako pasarte batzuk hautatu eta haiek errezitatu dizkigu Iraitz Ugaldek. Virginia Wolfekin hasi eta Bernardo Atxagarekin amaitu, ea gustatzen zaizkizuen bildu dizkigun pasarteak.

18. ‘Odol hotzean’, Truman Capote

http://www.ivoox.com/18-odol-hotzean-truman-capote_md_2592874_1.mp3″ Ir a descargar

Azaroa da, azaroa izatea merezi du, eta gaurkoan azaroarekin lotura estua duen eleberri ezagun bat izan dugu saioaren ardatz: Truman Capoteren ‘Odol hotzean’. 1959ko azaroaren 15ean, Kansas estatuko Holcomb herrixkan Cluttertarren familia nola hil zuten azaltzen du eleberriak. Nobela beltzaren eta erreportajearen arteko nahasketa gisa sailkatu daiteke, Capotek berak ‘non-fiction novel’ gisara bataiatu zuen. Kontu gehiago ere izango ditugu gurean, ordea. Elearazi atariko Danele Sarriugarte eta Garazi Arrulak bi autore plazaratuko dizkigute: Clarice Lispector eta Paula Meehan. Iraitz Ugaldek ‘Aiztoa eta arkatza’ (Irati Jimenez) eta ‘Idazten ari dela idazten duen idazlea’ (Iban Zaldua) liburuen komentarioa egingo digu, eta saioaren hondarrean, ITU bandakoek subjektibitate iraultzailearekin lotutako testuak irakurriko dizkigute.

On egin!

‘Aiztoa eta arkatza’ & ‘Idazten ari dela idazten duen idazlea’ | Iraitz Ugalde

http://www.ivoox.com/aiztoa-eta-arkatza-iraitz-ugalde_md_2592931_1.mp3″ Ir a descargar

Idaztearen kirolak arimaren gihar nekeak ematen ditu. Idaztearen ofizioak ez du dirurik ematen. Idaztearen aisia aislatzailea da. Eta, hala ere, zenbatek eta zenbatek gozatzen duen pentsamentuak hitz bilakatze horrekin. Makina bat irakurlek ere sentituko zuen idaztera pasatzeko tentazioa, edota irakurgaiari adina idazleari erreparatzeko bulkada.

‘Aiztoa eta arkatza’ liburua sona handiko idazleek idazteari buruz eginiko zenbait hausnarketaren bilduma da. Irati Jimenezek egin ditu testuen hautaketa eta gibelsolasa. Harkaitz Canoren hitzaurreak ematen dio hasiera liburuari eta Antton Olariagaren marrazkiek aberasten dute edukia. Bi atal nagusitan banatzen da: Lehen atalean XIX eta XX. mendeko zenbait idazleren biografiak datoz (A. Monterroso, V.Wolff, R Carver, C. Bukowski…). Bizi oso baten sintesiak obraren atzean dagoen pertsonaren argazkia egiten digu. Biografiatxoaren segidan idazleak literatura sortzeari buruz hausnartu eta aholkatutakoak biltzen dira. Ironiaz eta intimitatetik esandakoak euren izakeraren eta idazkeraren isla dira.

Bigarren atala, berriz, lau kontzepturen bueltan eraikitzen da: inspirazioa, blokeoa, estiloa eta kritika. Sorkuntza munduko zenbait pertsonalitatek (P.Picasso, A. Ginserg, A. Nïn, Sokrates…) ideia hauen inguruan eginiko aipuen bilduma da, luxuzko brain storm kolektiboa osatzen duena. Idazlearen ajeekin enpatizatzen lagun dezake liburuak, idazketa prozesua barrutik ezagutzen eta idazlearen irudian topikoetatik idiosinkrasira dagoen tartea zenbatekoa den ikusten.

Gogoan izango duzuen bezala, literaturaren inguruko munduaz mintzo diren ipuinen sorta plazaratu zuen iaz Iban Zalduak ‘Idazten ari dela idazten duen idazle’ izenburupean. Euskal literaturaren munduan dabilen edozein idazle, itzultzaile nahiz irakurzalek erraz  topatuko du bere burua bertan. Kritikariekiko sinbiosi behartua, argitaratzera iritsi bitarteko lehia migotsa, liburu denda perfektuan bizi den mutikoa, inspirazioaren bilaketa desesperatua…

Gutxi asko literaturaren gaixotasunak jota daude liburuko pertsonaiak. Ipuin bakoitzean amaiera hurbiltzearekin batera indartzen da trama (idazlea bera Philip K. Dick bilakatzen den momentua esaterako). Feedback handiko istorioak dira, batzuk kasik zirkularrak (Tentazioari eusten, Deskribapena). Pertsonaien ekintzek deskribapenek dioten guztia fin-fin berresten dute.

Istorioaren barruan kontatzen den istorioaren barruko istorioa. Idazlearen fikzioa idazlea bera denean, irakurlea ere norbait da ipuinean. Fikzioan guztiz murgildu eta pertsonaien fluktuazio mental bakoitzean parte hartzera iristen zara (Kafkaren itzultzailea). Hortik aurrera irakurle bakoitzaren sinesberatasunaren esku geratzen da batzuetan errealak diruditen (Potroak), besteetan fantasiosoagoak eta surrealistagoak diren (Bidegurutzea) kontakizunek emango dioten astindua.

Metaliteratura apur bat, beraz gaukoan, ‘Aiztoa eta arkatza’ bilduma-lan dokumentatua
bata, ‘Idazten ari dela idazten duen idazlea’ ipuin-liburua bestea.

14. Literatura Eskolak 10 urte

http://www.ivoox.com/14-literatura-eskola_md_2409469_1.mp3″ Ir a descargar

Literatura Eskolak 10 urte bete dituela eta, bertako koordinatzaile taldean sartu diren Iratxe Retolaza eta Amaia Serranorekin hizketan aritu gara. Sortu zenetik gaurdaino izandako historia errepasatzeaz gain, etorkizunera begira dituzten erronkez ere jardun dugu. Horrez gain, Iraitz Ugalderen liburu komentarioa, Manex Mantxolaren puntukako ipuinaren hirugarren zatia eta Itu bandakoen tartea ere entzun ahal izango dituzue. Ah, eta ez ahaztu: sintonia zaharra ala berria, zein duzue nahiago? Sartu gure hemen eta hemen, eta bozkatu!

Ez galdu denboraldi berriko lehendabiziko saioa!

Preso nago | Iraitz Ugalde

http://www.ivoox.com/preso-nago_md_2410028_1.mp3″ Ir a descargar

2002an sortu zenetik Ataramiñe elkarteak Euskal errepresaliatu politikoen literatura koadernoak izenburupean Euskal Presoen testuak biltzen dituen urtekaria ateratzen du Durangoko Azokan. Horrez gain, askotariko sorkuntza lanak argitaratu ditu, poesia nahiz komiki, musika edota ipuin, preso dauden sortzaileek euren plaza izan dezaten. Gisa honetara ikusi dute argia gaur hizpide izango ditugun komiki liburuxkek.

Irribarrez apur bat libreago dio 2010ean Mikel Orbegozok argitaratu zuen ‘Preso nago’ komikiko lehen marrazkiak. Filosofia horrekin berberarekin dator aurtengoan ere Intxaurrondokoa ‘Preso nago 2’ lanarekin aurreko ale hari segida ematera.

Izan liteke lau hormen artean egositako bakardadearen aterabide naturala, asperdurari forma emateko modu bat, klaustrofobiaren aurkako terapia kreatiboa edota edozein gizakik berezkoa duen adierazteko nahia. Izan liteke gustoz edo halabeharrez eginiko zerbait. Edo guztiaren nahastura. Kontua da Mikel Orbegozok bere-beretik sortu duenak gauzatze aparta izan duela.

Hondoratuta egonda urari oxigenoa erauzteko gaitasuna, horretatik asko erakusten du Orbegozok. Eta positibitate hori transmititzen asmatzen du. Hain estimulu gutxi eskaintzen dituen unibertso mugatutik kolore biziz bete ditu orriak. Biñeta batean irudikatzen duen matriuxkan bezala: espetxean moduloa, moduloan zelda, zeldan pertsona, eta pertsonarengan baloreak. Mundu bat. Irudimenaren infinitua, hormez ulertzen ez duena, sorkuntzak ilustratzen duelarik zeldako itzala.

Argazki latzak karikatura sinpatiko bilakatzen ditu, pintatzen duen eskuak koloretan pentsatzen baitu. Umore beltzetik badu zerbait (funtzionaria presoekin non dago pelotatxoa jolasera jostatzen denekoa), ideia surrealistaren bat ere bai tarteko (oinpeetan jaiotako sustraien bitartez presoek euren herriko festetako herri bazkarietan bapo jaten dutenekoa).

Euskara eta gaztelania tartekatzen dira, pertsonaia bakoitzaren rollari dagokion hizkuntza erabiliz. Naturalak dira egoerak. Bi komiki lanetan kartzelan koexistitzen duten bi espezieren arteko elkarbizitzaren pasadizoak dira nagusi. Badaude presoen argazkiekiko aferari, Euskal Preso Politikoen Kolektiboari eta preso gaixoen problematikari eskainitako atalak ere.

Marrazkiak sinpleak dira baina badakite hizketan. Kontakizunetariko asko samurrak dira, elkartasuna samurra baita. Hala ere, kartzelako dinamika errutinarioari zorrotz ateratzen dio punta, bertako kontraesanak parodiatuz eta duintasunaren definizio praktikoak emanez.

Aise irakurtzeko komiki atseginak beraz, gaurkoan, sensibilitate handiz baina irribarrea ere lapurtzeko moduan idatziak.

11. Euskarazko literatur aldizkariak [Korrok, Txortan, Zantzoa & Vladimir]

http://www.ivoox.com/11-euskarazko-literatur-aldizkariak_md_2151789_1.mp3″ Ir a descargar
Euskarazko literatur aldizkariak izan ditugu mintzagai, lau guztira: 80ko hamarkadako bi (Korrok eta Txortan) eta 90eko hamarkadako beste bi (Zantzoa eta Vladimir). Horrez gain, Iraitz Ugaldek liburu komentarioa egin digu, Gorka Gurrutxagak Berlineko kontuak ekarri dizkigu berriz ere, Elearazi atariko Garazi Arrulak eta Danele Sarriugartek bi autore plazaratu dizkigute (Elfriede Jelinek eta Samantha Schweblin), eta Beñat Gaztelumendik puntukako ipuinaren lehen zatia irakurri digu. On egin!

A pior banda do mundo (Jose Carlos Fernandes) | Iraitz Ugalde

http://www.ivoox.com/a-pior-banda-do-mundo_md_2151829_1.mp3″ Ir a descargar

Jose Carlos Fernandes portugaldarrari metal astunek landareengan duten eraginaz ikertzeari utzi ostean otu zitzaion, hogeita bost urte bazituenean, bere ideiei forma emateko komikia erabiltzea. Munduko bandarik txarrena da Fernandesen sorkuntza lanen artean gaurko aukeratu duguna, aurten iritsi baita euskararen plazara Bego Montorio itzultzailearen eskutik.
Orain arte Portugalen, Espainian eta Brasilen entzutea izan duen sei komikiko sortaren lehen hiru liburukiak biltzen ditu euskarazko edizioak: Utopiaren kioskoa, Gauza huts eta garrantzi gabekoen museo nazionala eta Babelgo hondakinak. 2002. urtean hasi zen Jose Carlos Fernandes Munduko bandarik txarrena marrazten. Nobela grafikoaren esparruan sar genezakeen lana da, influentzia eta karga literario handiko komikia. Bi orrialdeko istorio motz eta independenteek osatzen dute.
“1958az geroztik itxita dagoen jostundegi bateko sototik, musika soinu motelduak jalgitzen dira. (…) Hantxe egiten ditu entseguak munduko bandarik txarrenak”. Hogeita hamar urte da lau taldekideak jazza jotzeko batzen direla, baina oraindik ez dute jendaurrean zuzeneko kontzerturik sekula eman.
Kutsu griseko hirigunean gauzatzen dira istorioak. Sepia koloreko orriek eta zuri-beltzeko pertsonaien gogo aldarteak izen sobietarrak dituzten kaleen dekadentziari lagun egiten diote. Bulegoak, komertzio xelebreak, etxe-barruak eta bizi estiloa 50. hamarkadan koka genitzake, baina anakronismoz beteta daude.
Pertsonaiak bitxiak dira, ofizioz eta afizioz: lur lauaren elkarteko kideak, alderdi inpopular idiosinkratikoko liderra, zerua zeharkatzen duten hodeien forma erregistratzen duten langileak, suizidioak gertatu diren tokiak hiriko mapetan markatzeaz arduratzen dena, telefono zutoinen entzuketan ibili ohi den telefilologo taldea, munduko bandarik txarreneko musikariak… Lunatikoak eta eszentrikoak. Zorionetik urruti noraezean dabiltzan antiheroiak.
Nabarmenak euren satisfazio eza eta errealizazio falta. Kezka kafkianoak eta ohitura surrealistak dituzte. Euren joera naturala frakasatzea da. Fernandesek berak parekatzen ditu jazz pieza batean behar ez lukeen momentuan jotako nota erratuarekin.
Trajedun gizonak, gorbatak eta kapeluak. Megaharpa eta kontraokarina bezalako ezinezko musika tresnak. Narratzaileak hausnar lerro bat markatzen du, pertsonaien hitzek beste bat. Sare oso baten hari muturrak dira istorio bakoitzeko ideia iradokitzaileak. Pertsonaiak, objektuak eta lekuak errepikatu egiten dira, ordena konkreturik gabe, istoriotik istoriora. Baita liburukitik liburukira ere. Feedback horrek hari gidari bat eskaintzen dio istorio solteen bildumari eta irakurlea Fernandesek eraikitako mundu absurdoan integratuta sentiarazten du.
Ironiaren eta kritikaren bitartez irakurlea deskolokatzea du xede Fernandesek. Liburuki bakoitzean soinu banda zabala iradokitzen du gainera komikigileak. Jazz melodiek sorkuntza bidean lagun egin omen diote. Musika apur baten laguntzaz, edozein unetan, liburua ireki eta istorio solte bat irakurtzeko aproposa, beraz.Lehen hiru aleekin gozatua hartu ostean, hurrengoen zain geratzen gara.

7. Uxue Alberdi

http://www.ivoox.com/7-uxue-alberdi_md_1986244_1.mp3″ Ir a descargar

Uxue Alberdiri Getariako Saiaz hotelean egindako elkarrizketak ardaztu du saioa. Orain lau urte argitaratu zuen “Aulki jokoa” eleberriaz eta beste hainbat gaiz aritu gara hizketan. Horrez gain, Iraitz Ugalderen liburu komentarioa, Bud Letonaren zutabe librea eta Ion Olano Carlosen puntukako ipuina ere entzun ahal izango dituzue, besteak beste.

Atera probetxua!

Itzaletik | Iraitz Ugalde

http://www.ivoox.com/itzaletik-iraitz-ugalde_md_1986309_1.mp3″ Ir a descargar

Barrura begiratzeko leihoak dokumentala ikusi duen orok izango du gogoan Mikel Antzak Maixoli bere zeldatik deiadar egin eta honek irrintzi batez erantzuten dionekoa. Nola ahaztu eszena magiko bezain pagano hori. Mikel Antzaren barrura begiratzeko beste modu bat bere azken liburua dugu, ATZERRI. Bertan kontatzen ditu Martuteneko azaña sonatuaren ondorioz Hego Euskal Herria utzi behar izan zuenetik urte luzetan bizi izan dituenak.

Gaztea zen artean. Bere aktibismoa kulturaren bidetik zeraman. Susa literatur taldean eta Argia aldizkarian zebilen. Antzerkigintzan eta literaturan lehen urratsak ematen ari zen. Eta ihes egin beharra egokitu zitzaion. Harrez gero, elkartasunaren haritik zintzilik biziraungo du, eta biziraute horren kronika intimoa da liburua. Orri luzeetako noraeza. Akitaniako makina bat sukaldetatik pasatu ostean Mexikora aldegiteko aukera sortuko zaio. Ihes betearen hegazkina hartu edo Parisen geratu eta ardura estrategiko sakonen jabe egin.

Liburuko argazki gogoangarrietariko bat, nire gusturako, Euskal Herriaren askapen borrokari emanda bizitzea erabaki ostean, bolalumaren indarra armen pisuagatik ordezkatzeko hautua egin eta gero, ezkutalekutzat duen enegarren etxe- zuloan Olivetti bat aurkitzen duenekoa da. Militante-idazlearen eskizofreniaren irudi.

“Izan al naiteke oraindik izan nahi izan nuen idazle hori?” iradokitzen du Mikel Antzak berriki Argiari emandako elkarrizketa batean. Gaurkoan bere liburuarekin geratuko gara, hausnarrak hausnar, dotorezia handiz idatzia baitago.

Carmen Gisasola Langraiz bidean murgilduriko presoa da. Euskal Preso Politikoen Kolektibotik at, atzerabegirako bestelako ikuspuntua du markinarrak. Hori islatzera dator GAUR ZORTZI, bere lehen liburua.

Eleberriaren hasieran espetxean urte asko daramatzan Andonik neska ezezagun baten amaren gutuna jasoko du. Bertan kontatuko dio, alabak ihes egin duela etxetik atxilotua izateko beldurrez. Eta ama horren hitzak egiten dira liburuaren jabe. Amatasunean oinarritutako autoerrealizazioa eta bere alabaren erabakiekiko ezinulertua adieraziko ditu gutunean. Ez du bat egiten militantziaren pisua bizkarrean hartu eta goitik beherako erabakiei men egiteko gar horrekin. Andoni ezagutzera ez gara erabat iritsiko, leku txikia geratzen zaio liburuan amaren antagonista litzatekeen pertsonaiari.

Aktibista gaztea, preso zaildua eta ama kritikoaren irudia jendarteko iritzi ezberdinen ispilu dira, edota pertsona beraren barruan talka egiten duten osagaien irudi, etengabeko barne-gudu ideologiko batean.

Itzaletik idatzitako bi liburu izan dira gaurkoak, oso koordenada ezberdinetan dauden bi egileren lanak, biak ala biak, herri honen testuinguru soziopolitiko bereziaren mosaiko erraldoiaren parte.