32. ‘Tractatus’, Jule Goikoetxea

http://www.ivoox.com/32-tractatus-jule-goikoetxea_md_3260683_1.mp3″ Ir a descargar

Denboraldiko azken irratsaioa duzue hau. Jule Goikoetxearekin aritu gara hizketan ‘Tractatus’ poema liburuari buruz, Jon Iraolak Svetlana Alexievitxen ‘La fin de l’homme rouge’ liburuaren komentarioa osatu digu, Lander Arretxeak Peter Ostolaza elkarrizketatu du Obaba Festi buruz eta saioaren hondarrean, ohi legez, ITU bandakoek kendu digute mikrofonoa, Ameriketara artzain joandako burkide zahar bat berreskuratuta, gainera.

On egin!

30. ‘Apirila’, Iñigo Aranbarri

http://www.ivoox.com/30-apirila-inigo-aranbarri_md_3168317_1.mp3″ Ir a descargar

Iñigo Aranbarrirekin arituko gara ‘Apirila’ eleberriaz hizketan, luze eta zabal. Horrez gain, hilero bezala, erreportaje bat ekarriko digu Lander Arretxeak. Oraingoan, poema dadaista bat egiteko gomendio berriez arituko zaigu. Jon Iraolak Iban Zalduaren ‘Inon ez, inoiz ez’ ipuin liburu berriaren komentarioa egingo digu. Eta saioaren hondarrean, ITU bandakoak izango ditugu gurean. Gaurkoan, Lord Byronen poema batzuk euskaratuko dituzte.

On egin!

‘Inon ez, inoiz ez’, Iban Zaldua | Jon Iraola

http://www.ivoox.com/inon-ez-inoiz-ez-iban-zaldua-jon_md_3168353_1.mp3″ Ir a descargar

On the other side edota Bestaldean da gaurko kritika girotzeko jarri dudan kantaren izena, “bestaldera” eramaten baikaitu Iban Zalduaren “Inon ez, inoiz ez” ipuin-bildumapolifazetikoak. “Bestaldera” diodanean, Iban Zalduaren irakurle leial den edonork jada ezagun duen lurralde partikularrera esan nahi dut, arnas laburreko fikzioaren eremura, ilargiaren alderdi ilunera… Zein diren fikzio partikular honen osagaiak? Ba aletu ditzagun bere bibliografiako izenburuetako hitzetatik abiatuz: “aberria” edo “euskaldunak” adibidez, euskal gatazkak bere fikziozko pertsonaia askotan duen arrastoaren isla; “gezurrak”, “traizioak” edota “itzalak” hitzen atzean ezkutatzen dira bikote, lankide, lagun eta familia arteko tirabirak; “biodiskografiak” da beste bat, Iban Zalduaren ipuinetan pop musikaren presentzia batazbestekoaren gainetik dagoenaren seinale; eta ez dezagun ahantz ”etorkizuna”, beharbada bere genero kuttunenaren, zientzia fikzioaren, erakusgarri.

Baina itzul gaitezen “Inon ez, inoiz ez” bildumara. Nire ustez, bere aurreko lanekin alderatuta eta gai eta estilo aldetik behintzat, honakoan irakurleak ez du berrikuntza handirik topatuko, ez bada Zalduaren betiko obsesioen eta hauen idazketaren hurrengo finkatze, fintze eta hibridazio ariketa. Ezer berririk ez, baina denetik pixka bat: heterogeneotasuna da bilduma honen ezaugarririk behinena.

Hala ere, uste dut aurkitu dudala cocktail narratibo honetako pieza guztiak lotu ditzakeen haria: kontaketaren atmosfera. Beste era batera esanda, hari hori, nire ikuspuntutik noski, ipuin gehienek irakurri ostean utzi didaten arrastoa edo zirrara mota da; izan ere, ametsetan bizi ohi ditudan sentsazioak pizten baitizkit Zalduaren ipuin errealistenak ere. Adibidez: traizioaren aurrean ezer egin ezina; giro itogarri batetik ziztu bizian hanka egin nahia; huts egin ondoren, halabeharrez pairatu beharreko zigorrari beldurra; egoera absurdo bati, eskuak lotuta, ezin buelta emana; tragedia erdiragarri bat ustekabean, nahigabe, xaloki, deskubritzea; edota finkoa eta betierekoa uste genuen espazio-denbora, lausoa eta irristakorra dela ohartzea, eta galduta eta noragabe sentitzea. Bale, egia da liburu hau gosaldu bitartean irakurri izan dudala, aitor dut. Baina askotan iruditzen zitzaidan esnatu berritako sentsazio irreal hori -ametsaren arrastoa, non nago, non esnatu naiz eta abar- eguneroko ipuina irakurri bitartean luzatzen zitzaidala.

“Inon ez, inoiz ez” aurtengo nahitaezko irakurketetako bat iruditzen zait. Asko baitira gustatu zaizkidan ipuinak. Esaterako: barre asko egin dut “Gerra zibilak” -ekin; “Ohean irakurtzea debekatu zidanean” ipuineko ispilu jokoa ere gustatu zait, irteerarik gabeko espiral eroa; krudelak edota benetan tragikoak diren asko ere ondo daude (“Orbangabe” edota “Williams” ditut gogoan); eta nola ez, kontrazaleko amua edo “single”a, beti bezain zorrotz, motz eta borobil. Eta horiez gain, ez dakit kanpoan bizi naizelako ote den, baina asko gustatu zaizkit “Hemen, orain” ataleko ipuinak, euskal gatazkari buruzko monografikokoak, “Zelula lokartua” batez ere; ageri da elkarrizketa hutseko ipuinetan soka tenk mantentzeko gai dela Zaldua.

Amaitzeko, Iban Zalduaren liburuetara zaletzen hasten denari abisu bat eman nahiko nioke: kontuz, bere ipuinetako beldur eta obsesioak zure egin baititzakezu. Edo are arriskutsuagoa dena: jada iltzatuta baldin badituzu, Zalduaren ipuinek obsesio horiek zure barnean arriskutsuki hauspotu ditzakete, droga psikotropikoen antzera. Abisatuta zaude, entzule: kontuz, desio dizudan gauzarik okerrena Iban Zalduaren hurrengo ipuin bateko protagonista bihur zaitezen baita…

http://ibanzaldua.wordpress.com/2014/04/14/ibon-egana-14-hitz-inon-ez-inoiz-ez-liburuaren-inguruan/

27. Eduard Limonoven ibilerak

http://www.ivoox.com/27-eduard-limonoven-ibilerak_md_2989692_1.mp3″ Ir a descargar

Eduard Limonov idazle errusiarraren bizitza izango dugu gaur hizpide. Emmanuel Carrere idazle frantsesak orain urte bete pasatxo argitaratu zuen liburu puskako protagonista bihurtu zuen Limonov (Jon Iraolak mintzagai izan zuen liburu hura gurean duela hilabete batzuk). Horrez gain, Elearazi atariko Garazi Arrularekin hitz egingo dugu, eta hark emango digu Djuna Barnesen berri. Ondoren, Jon Iraolak Guillaume Apollinaireren ‘Alcools’ poema liburua izango du mintzagai. Azkenik, ITU bandakoek beren aldizkariaren laugarren aleko testuak irakurriko dizkigute.
On egin!

‘Alcools’, Guillaume Apollinaire | Jon Iraola

http://www.ivoox.com/guillaume-apollinaire-alcools_md_2989697_1.mp3″ Ir a descargar

Hitz baten atzetik usnaka hasi eta liburu oso batekin egin nuen topo lehengoan, kafetxo bat bakarrik hartzera atera eta azken tragoa after hours-ean barre algara bat lez puskatzen duzunean bezala.

Labur esanda: “surrealista” hitza zen nire jomuga, nazkatuta bainengoen bere erabilerarekin: ateraldi surrealista, amonaren gona surrealista, zakurraren putz surrealista! Eta gurutzada etimologikoak hitzaren sorreraraino eraman ninduen: Guillaume Apollinaire zen erruduna! Guillaume Apollinaire, surrealismo hitzaren sortzailea! Madarikatua!

Baina orduan bataioan pentsatu nuen, eta bere zentzu poetikoan, eta Eskorbuto taldea ez litzatekeela talde bera izango Eskorbuto izena ez balu. Aukera bat merezi zuen, beraz, Apollinaire madarikatuak. Finean, frantsesa zen, eta poeta. Ongi da ba. Aurrera: bere liburu sonatuena, Alcools, deskargatu, monokuloa jantzi eta, bibotea laztandu bitartean, urtean behin burutzen dudan ariketa handiusteari ekin nion: poesia irakurtzen duenaren itxurak egiteari, alegia…

Hasi aurretik, egia aitor dezadan: poema batzuei bigarren aukera ere ukatu egin diet. Frantsesa, hizkuntza, oztopo izan dut, eta gainera poema bat arbelean zatikatu nuen azken alditik urte asko pasa dira, eta ez nago zirujauarena egitera ohituta… Baina, kontrara, beste poema askok… dios, pop kanta batek baina indartsuago harrapatu naute!

Zalantzarik gabe, Alcools bildumako poema ugari arrakastarako jaio dira. Har dezagun, adibidez, ongietorria egiten digun “Zone” poema (Ingurua), 100 urteren ostean oraindik ere tonu urbano eta inkonformista galdu ez duena: puntuaziorik ez, asonantziak, kaleko hizkuntzako arrastoak, erlijioari eta tradizio immobilistari ironiaz egurra, saltoak eta bueltak eta jauzi linguistikoak… Baina ze ostia, pentsatu nuen: Guillaume Apollinaire, Frantziako lehen raperoa ote?

Eta lehenengo poemak eragindako inpresioari buelta eman aurretik… Bang! “Le pont Mirabeau”, bigarren crocheta! Begi-kolpe bat nahikoa bere kontrasteez eta musikaz jabetzeko: “L’amour s’en va comme cette eau courante / L’amour s’en va / comme la vie est lente et comme l’espérance est violente», edota «Vienne la nuit sonne l’heure / Les jours s’en vont je demeure». Guillaume Apollinaire, lehen raperoa ala… Frantziako lehen kantautorea ote?

Hortik gutxira dator nire gustukoenetako bat, “Les colchiques”: poema batean emakumeak, lore pozoitsuak, behiak, eskolatik irten berritan armonika joz dauden haurrak eta udazkena nola nahasi, irakurlearengan melankolia arrasto bat utziz eta, batez ere, barregarri geratu gabe? Horren adibide eder da “Les colchiques”.

“La maison des morts” (Hildakoen etxea) da gustatu zaidan beste bat. Apollinaire-k hildakoak hobitik atera eta bizidunekin dantzan, hizketan, maitatzen jartzen ditu. Barrea eragiten dizula batzuetan? Negarra besteetan? Biak batera? Absurdoa iruditzen zaizula guztia? Ba ezinezkoen arteko oreka eta tentsio hori ere ongi mantentzen daki.

Gainontzean, intentsitate handikoak iruditu zaizkit “Hotels” (Hotelak), “Automne malade” (Udazken gaixoa), “L’adieu” (Agurra), 1909 (hain zen ederra, beldurra ematen zidala), Mai (Maiatza) edota “À la Santé” (ironia hemen ere, tituluan). Azken hau kartzelan idatzitakoa da, Gioconda lapurtu izana egotzita Santé-n pasatako astebetean inspiratua. Eta nola ez, liburua ixten duen Vendémiaire (titulutik hasita hemen ere hitzekin jolasean Apollinaire: frantziar errepublikar egutegiko lehen hila izateaz gain mahats-bilketarena ere bai baita). Azken poema honetan mozkorkeria unibertsalari kantatzen dio, inoiz baino kosmopolitago Paris osorik irensteari, osorik edan nahiari, (“Egarri naiz Frantziako Europako eta munduko hiriez / Zatozte denak neure eztarri sakonean isurtzera”).

Sinbolismoaren tradizioari heldu eta garaiko tendentziekin nahastuz (futurismoa, kubismoa), korronte guztiak, alkohol guztiak, pertz magiko batean nahastu zituen Apollinairek, eta edabea 15 urtez eduki zuen eskailerapean: 18 eta 32 urte bitartean ondutako poesia bilduma bat baita Alcools, bizitakoaren alkimiarekin etorkizunari eskainitako erreserba-handiko ardo-botila bat, formaz erabat berritzailea, eta erritmo eta musika berri baten jabea.

Eta Guillaume Apollinaire-ren eldarnio poetikoak hartuta, bibotea laztantzeari utzi eta “Badator modernitatea!” egiten dut garrasi balkoitik. Kale-garbitzaileak gorantz begiratu du instante batez. A ze egoera surrealista pentsatuko du, agian.