31. Lekuak eta ezlekuak

http://www.ivoox.com/31-lekuak-eta-ezlekuak_md_3215955_1.mp3″ Ir a descargar

Lekuez eta ezlekuez aritu gara gaurko saioan. Nolako lotura dute literaturarekin? Zer diote idazleek horiei buruz? Bestetik, Elearazi atariko Garazi Arrulak Jamaica Kincaiden ‘Neska’ ipuina irakurriko digu, Iraitz Ugaldek liburu komentarioa egin digu ‘Zebra efektua’ komikiari buruz, eta ITU bandakoek Harkaitz Canoren “Neguko zirkoa” ipuin bildumako ale bat ekarriko digute.

On egin!

27. Eduard Limonoven ibilerak

http://www.ivoox.com/27-eduard-limonoven-ibilerak_md_2989692_1.mp3″ Ir a descargar

Eduard Limonov idazle errusiarraren bizitza izango dugu gaur hizpide. Emmanuel Carrere idazle frantsesak orain urte bete pasatxo argitaratu zuen liburu puskako protagonista bihurtu zuen Limonov (Jon Iraolak mintzagai izan zuen liburu hura gurean duela hilabete batzuk). Horrez gain, Elearazi atariko Garazi Arrularekin hitz egingo dugu, eta hark emango digu Djuna Barnesen berri. Ondoren, Jon Iraolak Guillaume Apollinaireren ‘Alcools’ poema liburua izango du mintzagai. Azkenik, ITU bandakoek beren aldizkariaren laugarren aleko testuak irakurriko dizkigute.
On egin!

19. Durangoko Azokatik

http://www.ivoox.com/19-durangoko-azokatik_md_2637526_1.mp3″ Ir a descargar

Gaur osteguna da eta Obabako Testiguok Durangoko azokan gaude. Nola da posible, galdetuko duzue, nola da posible gaur abenduak 12, osteguna, Obabako Testiguak Durangoko azokan izatea? Ba guk ere ez dakigu, baina hemen gaude, eta ez bakarrik. Mahaiaren bueltan dugu Obabako Testiguon kolaboratzaile mordoa: Elearazi atariko Danele Sarriugarte eta Garazi Arrula, Lander Arretxea, Iraitz Ugalde eta ITU bandakoak. Garazi Arrulak iritzi zutabea irakurriko digu, Durangoko azokak euskal kulturan duen eraginaz, Iraitz Ugaldek gustuko liburuetako testu hautatuen irakurketa osatuko digu, eta saioaren hondarrean, ITU bandakoek beren fanzinearen hirugarren alearen lagin bat aireratuko dute.

Horrez gain, parean harrapatu ditugun idazle eta kazetari batzuei galdera aski serioak egingo dizkiegu. Gure artetik igaroko dira Beñat Sarasola, Igor Susaeta, Juan Luis Zabala, Iñigo Astiz eta Garazi Goia.

Atsedenik ez literaturarik gabe. On egin!

Zer eragina dauka Durangoko azokak euskal kulturan? | Garazi Arrula

http://www.ivoox.com/garazi-arrula-durangoko-azokaz_md_2637402_1.mp3″ Ir a descargar

Egunero bezala gosaldu bitartean Kale gorrian saioa entzuten ari zela, euskara mundialaren eta hondakinen kudeaketaren eta final handiaren iragarki artean, galdera bat geratu zitzaion buruan itsatsirik: Zer eragina dauka, zure ustez, Durangoko azokak euskal kulturgintzan eta oro har euskalgintzan? Beste ezeren aurretik, kirrinka egin zion zure ustez horrek, «noren ustea izanen da ba?». Baina atariko hutsalkeria linguistikoak alboratuta, mamiaz hausnarrean hasi zen. Info7koek entzuleei astean galdera bat egin eta whatsapp, email eta dei bidez erantzuteko aukera ematen dute; nahi duen orok erantzuteko moduko erraztasuna: modernoek eta nostalgikoek, hatz arinek eta mihi-dantzariek, labur-maiteek eta erretorika oparokoek.

Zer eragina dauka, zure ustez, Durangoko azokak euskal kulturgintzan eta oro har euskalgintzan? egin zuen bere baitarako hortzak garbitzen ari zela. Aurten inoiz baino herrikoiagoa saldu digute, lur gaineko burdinbidearen desagertzeari esker. «Sortzaileak eta kulturzaleak elkartzeko hiria» diote, eta listu xaboitsua konketan botatzearekin batera pentsatu zuen kulturzaleak ez ote diren sortzaile, sortzaileak ez ote diren kulturzale, nondik elkarketa horren beharra, nork eskatu du. Liburu eta diskoez gain (izena ez baitute apeta hutsez aldatu), panpinak, postalak, egutegiak, kamixetak eta beste hamaika gauza salgai, Olentzeroren zain. Batzuek atzerapausotzat hartuko dutela pentsatu zuen, Mursegoren kantu berrian tokirik ez luketen gauza horiek guztiek letra larrizko Kultura zikintzen dutelakoan. Kultura barruan zer sartzen den. Kultura barruan egoteko zer prezio ordaintzen den eta nork ordain dezakeen. Ausentziak ez dira kultura izanen, ez lau egun horietan, behintzat. Ez bazaude, ez zara.

Zer eragina dauka, zure ustez, Durangoko azokak euskal kulturgintzan eta oro har euskalgintzan? Buruan zuen bulegoko aulkian hondoratu zenean ere. Errentagarritasunaren izenari hainbeste begiratzen zaionean, zergatik ez daude kulturaren plazan (ez fisikoan ez irudizkoan) Coches, Marie Claire, Marca, Playboy, Meristation edo Cestas y setas moduko euskarazko aldizkariak? Ordenagailua piztearekin irudikatu zuen bat baino gehiago hozka egiteko prest esaldi hori ahoz gora esan izan balu. Edorta Jimenez agian ez zebilen erratuta euskal kultura munstro bat zela zioenean, beso bat garatua eta bestea moztua… Ez dira horiek nahi ditugun ereduak, jakina, baina Euskal Herrian milaka irakurle gehiago izanen dute aldizkari horiek edozein euskal idazleren liburuek baino. Ez al luke benetan horrek euskal kultura bultzatuko? Ez kulturgintza, pentsatu zuen, baina euskalgintza bai, dudarik gabe. Euskararen normalizazioa, alegia. Zeren, bururatu zitzaion, garbiegiak izan nahi dugu, eta inozoki pentsatzen dugu euskararen normalizazioa elite kulturalak salbatuko duela. Euskararekin ere, Duhaldek zioen bezala, maita dezagun gutxigo eta goza dezagun gehiago.

Zer eragina dauka, zure ustez, Durangoko azokak euskal kulturgintzan eta oro har euskalgintzan? Accessa zabaldu zuen. Eragina. Urteko beste egun guztietan baino trikiti eta pandero gehiago Plateruenan. Urteko beste egun guztietan baino abertzale gehiago Palentinoan. Urteko beste egun guztietan baino euskara gehiago Durangon. Lau egun horiei esker justifikatuko dute komunikabide batzuek euskarazko kulturari eskaini beharreko gutxieneko zutabeak. Lau egun horietako irudiekin esanen dute askok kultura osasuntsu dagoela gurean. Baina guztia ez da itsusi: beti bezala parrandara edota aldarrikapenetara soilik joanen denik egonen baita aurtengoan ere; egunaren arabera, berdez, urdinez eta laranjaz jantziko dira kaleak, horretarako abagune ere baita Durangoko azoka. Eta lagun zaharrak ikustekoa. Eta elkar egurtu eta igurztekoa. Eta euskal kulturgintzaren inguruan marmarrean aritzekoa.

Zer eragina dauka, zure ustez, Durangoko azokak euskal kulturgintzan eta oro har euskalgintzan? Galderarekin oraindik eulien pare hasi zitzaizkion eguerdiko tripazorriak. Ez zuen whatsappik bidaliko, ez emailik idatziko ez deirik eginen. Zertarako hautsak harrotu? Dugun gutxi hori babestu behar dela ongi irakatsi ziguten. Ekarpenik egin gabe marmarka aritzea hutsala dela. Durangoko azokara joanen zen, emanaldiren bat ikusi eta poteoan ibiliko zen. Sortzaile ezagunik aurkituz gero, beharbada haren sormena erosi eta sinadura ere eskatuko zion. Hori bai, joan eginen zen bertan egon gabe gaizki-esaka ibiltzea ez delako gizalegez jokatzea, norbere buruarekin bada ere, edo batez ere norbere buruarekin.

18. ‘Odol hotzean’, Truman Capote

http://www.ivoox.com/18-odol-hotzean-truman-capote_md_2592874_1.mp3″ Ir a descargar

Azaroa da, azaroa izatea merezi du, eta gaurkoan azaroarekin lotura estua duen eleberri ezagun bat izan dugu saioaren ardatz: Truman Capoteren ‘Odol hotzean’. 1959ko azaroaren 15ean, Kansas estatuko Holcomb herrixkan Cluttertarren familia nola hil zuten azaltzen du eleberriak. Nobela beltzaren eta erreportajearen arteko nahasketa gisa sailkatu daiteke, Capotek berak ‘non-fiction novel’ gisara bataiatu zuen. Kontu gehiago ere izango ditugu gurean, ordea. Elearazi atariko Danele Sarriugarte eta Garazi Arrulak bi autore plazaratuko dizkigute: Clarice Lispector eta Paula Meehan. Iraitz Ugaldek ‘Aiztoa eta arkatza’ (Irati Jimenez) eta ‘Idazten ari dela idazten duen idazlea’ (Iban Zaldua) liburuen komentarioa egingo digu, eta saioaren hondarrean, ITU bandakoek subjektibitate iraultzailearekin lotutako testuak irakurriko dizkigute.

On egin!

13. Zertarako idatzi/irakurri eta beste galdera eternal batzuk

http://www.ivoox.com/13-zertarako-idatzi-irakurri-eta-beste-galdera-eternal-batzuk_md_2224527_1.mp3″ Ir a descargar

Denboraldiko azken irratsaiora heldu gara Obabako Testiguak, eta oporretara erretiratu aurretik, literaturarekin lotutako galdera eternal batzuei bueltaka aritu gara. “Zertarako idatzi?” “Zertarako irakurri?” “Ze funts du honek guztiak?” Guk, noski, erantzunik ez daukagu, eta han hemenka gai horiei buruz topatutako aipuekin osatu dugu saioa. Bertako idazleak atzerrikoekin nahas-mahasean jarri ditugu, garaikideak zein klasikoak… Horrez gain, Elearazi atariko Garazi Arrulak eta Danele Sarriugartek udarako pare bat liburu gomendio eman dizkigute, Nagore Aresek liburu komentarioa egin digu, eta amaieran, ITU bandakoek kendu dizkigute mikroak.
Kuriositatez zaudetela? Ez galdu denboraldiko azkena!

6. Autorearen heriotza

http://www.ivoox.com/6-autorearen-heriotza_md_1946919_1.mp3″ Ir a descargar

Autorearen heriotzaz aritu gara gaurko saioan, Roland Barthesen testu bat oinarri hartuta. Elearazi atariko Garazi Arrula eta Danele Sarriugartek bi autore plazaratu dizkigute, Regina Jose Galindo eta Angelica Liddell. Horrez gain, Nagore Aresen liburu komentarioa, Martin Riellaren kantu kontari atala eta Gorka Bereziartuak idatzitako puntukako ipuinaren bigarren zatia ere entzun ahal izango dituzue.

On egin!

Anaïs Nin | Autoreak Plazara

Elearazi webguneko Danele Sarriugartek eta Garazi Arrulak autore bat ekarriko digute plazara hilero, euskarara itzulita. Aste honetakoa Anaïs Nin izan da. Hemen ikus dezakezue post originala.

______________________________________________________________________

Otsailarekin batera dakarkizuegu autore ezagun bat, tamalez apur bat ezkutuan geratu dena bere bizitzaren eta harremanen itzalpean. Autoreak plazara honetan saiatzen gara kanpoko autore bat ezagutarazten, normalean bere idatziren bat euskaratuz. Oraingoan, ordea, idazle honen bizitza dakarkizuegu, bideo batekin batera; ikus-entzunezkoan autorea bera mintzo zaigu, eta beste autore ez hain ezagun horietako batzuk aurkezten dizkigu, Lou Andre Salome kasu. Pixka bat hazkatu, beraz, eta autorez bete otsaila topatu dugu. Irakurle gosetiz bete dadin espero dugu orain.

“Idazten dugu bizitza bitan dastatzeko, unean eta atzera begiratzean.”

Anaïs Nin

Anaïs[1] Ninek maite zuen hitzaldiak haurra zeneko istorio batekin hastea: antza, haurtzaroan, izugarri lotsatia zen, halako moldez non hurbileko senideekin ez beste guztiekin ez baitzen mintzatzeko gai. Haren isiltasunari erreparatuta, behin, bisitan joan zitzaien senide batek errukia adierazi zion Anaïsen amari, haur anormal bat sortzeagatik. Pasadizo horrek barregura sortu ohi zuen entzuleengan, izan ere, Anaïs Nin garaiko jario handiko hizlari trebeenetakoa zen, eta nekez irudikatzen ahal zuten halako komunikazio zailtasunekin.

1903an sortu zen Anaïs Nin (sortzez Angela Anaïs Juana Antolina Rosa Edelmira Nin y Culmell), Pariseko aldirietan. Ama Rosa Culmell erdi frantses erdi daniarra zen, kantuan Kuban ikasitakoa, eta aita, berriz, Joaquin Nin katalan-kubatar konpositore eta piano-jotzailea zen. Gurasoak banandu egin ziren aitaren emakumezaletasunarengatik, eta Anaïsen amak Amerikara eraman zituen seme-alabak, bizitza berri bati ekiteko. AEBetarako bidaian, hamaika urteko neskatxa eguneroko bat idazten hasi zen, aitari bidaliko zion gutunaren gisan. Amerikan ekin zion idatzi eta argitaratzeari, bere kasa ikasi zuen eta modelo lanak egin zituen, etxean laguntzeko. Hogei urterekin ezkondu zen, Hugo Guiler bankariarekin. Gizonaren lanak Frantziara bizitzera eraman zituen berriz, non idazten segitu baitzuen, flamenko dantzari ere aritu zen arren. Psikoanalisiari ekin zion, Otto Rank terapeuta austriarrarekin, hogei urtez Freudekin aritutakoa. Idazleak zioen egunerokoetan esandakoaren eta adierazi gabe utzitakoaren arteko trantsizioetan bere sentimenduen sakontasuna deskubritzen lagundu ziola; birjaiotza batez ere mintzatu zitzaion terapeutari, “bigarren jaiotzaren ardura geurea da erabat; auto-sorkuntza bat da. Bigarren jaiotza hori zuk egin dezakezun hori da” (A Woman Speaks, 1975: 6).

1939an, Anaïs eta Hugo New Yorkera itzuli ziren, heltzear zen gerrak presaturik. 1947an, Anaïsek 44 urte zituela, Rupert Pole aktore izandakoa ezagutu zuen Manhattanen, amorante bihurtu, eta Kaliforniara bidaiatzen hasi zen. Handik gutxira, harekin ezkondu, eta Los Angeles eta New York artean igaro zituen hurrengo urteak, Rupert eta Hugo artean, sei astero batetik bestera. Anaïsek bi ezkontide izate horri “bi kostaldetako trapezioa” deitzen zion, eta zaila egiten zitzaionez sekretuari eustea, gezurren kaxa deiturikoa sortu zuen, non bi bizitzen dokumentazioa gordetzen baitzuen. Bazirudien Hugok ez zuela beste ezkontzaren berri, edo, behintzat, ez jakitea aukeratu zuela. Affairhorretaz gainera, Anaïsek hamaika amorante izan zituen, hala nola, Henry Miller idazlea (amodio eta laguntasun harreman luzea, tarte batez Anaïsek mantendu ere egin zuen), Otto Rank psikoanalista, Gonzalo More iraultzailea eta beste aldizkako sexu-harreman batzuk, baita emakumeren batekin ere. Bada aunitz eztabaidatu den beste harreman bat ere, aitarekin izandako intzestu harreman bat, Anaïsek 33 eta aitak 55 urte zituela, bere eguneroko batean azaltzen denez; batzuek diote haurtzaroan abandonatu zuen aitaren arreta bereganatzeko saiakera zela, beste batzuek sexu bidezko mendekua, eta bada dioenik ez zela benetan gertatu, ariketa psikologikoa baizik ez zela izan.  Anaïs Nin 1977an hil zen.

Idatzitako bizitza bat

Argitaratu dituen egunerokoengatik da Anaïs bereziki ezaguna. Bizi zela hamabost liburu kaleratu zituen, zazpi eguneroko eta elkarrizketa liburu bat. Kritikariek diotenez, haren liburuetako gehienak estilo surrealista frantseseko abangoardia liburuak dira. 30eko urteetan, bere idatzietan interes gutxi zegoenean, bere obrak inprimatzeko makina erosi zuen, eta orduak eta orduak eman zituen horren aurrean. Egunerokoak bere bizitzaren berri emateko modu bat zen, testigantza idatzita uzteko; “badakit uste duzuela zuek ni deskubritu ninduzuela Diarya argitaratu nuenean, baina, egiaz, nik deskubritu zintuztedan zuek” (140). Hamabost urterekin argitaratu zuen lehenengo lana, eta lotura askea izatearen garrantzia aldarrikatzen zuen. Orotara, 69 eguneroko liburuki daude; idatzi originalek 35.000 orrialde baino gehiago dituzte. 1966an, 63 urterekin, Anaïsek egunerokoak merkaturatzeko baimena eman zuen. Arrakasta itzela izan zuten, sexu-iraultza zurrunbilo baten erdigune bihurtu ziren, eta hitzaldiak emateko deitzen hasi zuten unibertsitateetatik; ehunka gutun jaso zituen zaleengandik, eta guztiei erantzuten zien. Bere esanetan, “arrakastaren sekretua ez du zertan talentu bikain baten ondorio izan; hori baino, burugogorkeria bikainaren ondorio da. Ez gara bikainak hastapenetan; bikain bihurtzen gara patuak gure aurrean jarritako oztopoak onartzeari uko egiten diogunean” (45).

Horren aurretik, 28 urte zituela, Anaïsek ez-fikziozko liburu bat idatzi zuen, DH Lawrence: An Unprofessional Study izenekoa, ez zuena autoreak nahiko zukeen arrakasta izan. Orduan ekin zion idazle bizitza dantzarekin konbinatzeari. Diru beharrez, bildumagile ezezagun batentzat kontakizun erotikoak idazteari ekin zion, orrialdea dolar baten truk. Idatzi horiek autorea hil eta gero argitaratu ziren, Venusen Delta eta Little Birds liburuetan, eta egunerokoek baino ospe handiagoa izan zuten. Lorpen artistikoak apartak izanagatik ere, autorearen bizitza paregabeak zeresan handiagoa eman du, eta biografia eta ikerlan aunitz bete ditu. Mugimendu feministaren eztandak, 60ko urteetan, Anaïsen hogei urteko lana baliatu zuen ikuspuntu feminista emateko, eta alde horretan sakondu nahiak ere eragin zuen hainbat hitzaldi sorta; “irakurri ohi ditudan emakumeak –zeren eta beti irakurri izan ditut emakumezko autoreak, inspirazio iturri handia izan direnak–beren burua askatzeko gai ziren, beren askatasuna eskatzen ez zutenak, hori sortzeko kapaz zirenak” (33). Halere, Anaïsek ez zuen bere burua garaiko aktibismo politiko horri lotzen.

Orrialdea dolar baten truk

Anaïsek uste zuen narrazio erotikoetan aurkezten zituen pertsonaiak muturreko karikaturak zirela, eta sekula ez zuen asmorik izan horiek argitaratzeko; alta, 1970. hamarkada hasieran iritziz aldatu zuen. Esan bezala, Delta of Venus ipuin bilduma 40ko urteetan fikzio erotikoa nahi zuen bildumagile batentzat idatzi zituen, poesia alde batera utzi eta sexuan arreta jar zezan eskatu ziona Anaïsi; alta, autoreak lortu zuen pornografia baino erotikoa sortzen. Zalman Kingek zuzendutako filma aurkeztu zuten 1995ean, liburu horretan oinarrituta.

Gurean, bilduma honetako ipuin guztietan ezagunena Euskalduna eta Bijou izenekoa izanen da segur aski. Desira objektu gisa aurkezten du izenik gabeko Euskalduna, adeitsu eta trebea:

[Mamanek] Euskalduna gogoko zuen, eta ez bakarrik haren soslai klasikoagatik, alegia, sudur labur, almendra itxurako begi, ile beltz distiratsu, ibilera leun eta irristakor eta keinu geldoengatik. Ez zuen gogoko ez bufanda gorriagatik ez buru gainean pikarokeriaz alde batera okertutako bonetagatik. Ezta emakumeekin zerabiltzan manera limurtzaileengatik ere. Gogoko zuena pendentif bikain hura zen, kirten noble hura, haren erantzuteko gaitasun sentibera eta nekaezina, zakil haren sinpatia, adiskidetasuna eta hedatzeko ahalmena. Maman halakorik egundo ikusi gabea zen. Euskaldunak mahai gainean jartzen zuen batzuetan, zorroa bete diru uzten duenak nola, eta zakilarekin joka hasten zen arreta bereganatu nahian bezala.


[1] Idatzi honen bertsio laburtu bat Gure Liburuak irakurle klubeko aldizkarian kaleratu zen, 2012ko neguan.