16. Pre(nt)sa(z)ko literatura

http://www.ivoox.com/16-pre-nt-sa-z-ko-literatura_md_2505518_1.mp3″ Ir a descargar

Xabier Gantzarain, Anjel Lertxundi eta Lorea Agirre “Pre(nt)sa(z)ko literatura”-ri buruz hizketan aritu ziren orain astebete, Mondragon Unibertsitateko Huhezi fakultatean antolatzen dituzten literatura topaketen baitan. Hirurak elkarrizketatu genituen, eta haiek esandakoekin osatu dugu irratsaioaren zatirik handiena. Uztartu litezke presa eta literatura? Presa beti al da kalterako literaturari dagokionean? Ze trikimailu erabiltzen dituzte zutabegileek? Non daude kazetaritzaren eta literaturaren arteko mugak? Galdera horiek eta gehiago erantzuten saiatu dira hiru hizlariak. Kontu gehiago ere izan ditugu gurean: Jon Iraolak Donald Ray Pollocken ‘The Devil All The Time’ liburuaren kritika egin digu, Jon Urzelaik ‘Egun ederra da gaurkoa’ puntukako ipuinari errematea eman dio, eta saioaren hondarrean, ohi moduan, ITU bandako kideak izan ditugu gurean.

Presarik ez baduzue geldi zaitezte gurean, eta presaka bazabiltzate ere bai. Gaur ez duzue aitzakiarik. On egin!

Egun ederra da gaurkoa IV | Jon Urzelai

http://www.ivoox.com/jon-urzelai-puntuka_md_2505554_1.mp3″ Ir a descargar

Egunak ondo hasten direnean ere, batzuetan, espero gabe eta supituki, triste bilakatzen dira patua zurekin jokatzen ariko balitz bezala. Baina Carlton hoteleko botones puta bat zarenean egunak ez dira inoiz ondo hasten eta egia hori ondo ezagutzen duzu. Era berean, gaizki hasitako egunek ere kostata izaten dutela amaiera hoberik ere badakizu. Berdin dio jendearen begiak zure ahoko hortzen zuritasunean islatu ahal izateak, protokoloaren nondik-norakoak absurduraino ezagutzeak edo emazteak oparitutako kolonia modernoa egunero erabiltzeak. Horrek guztiak ez dizu laguntzen zure lana besteak garrantzitsu sentiaraztea denean, zure lana besteak gustura sentitzeko zeure burua makurtzean oinarritzen denean.

Carlton hoteleko botonesak hori guztia aski ongi daki eta horrexegatik ez da ongi gogoratzen korridorean aurrera joanda atzean utzi duen logelak Salvador Allende edo Augusto Pinochet izena duen. Kurt Cobain edo Donna Summer. Azken finean plastikozko bizitoki baten atean zintzilikatutako izenak besterik ez dira, inora eramaten ez dutenak, eta hori ere badaki.

Tok! Tok!

Zaila da egoerak eskatzen duen mailan egotea logela irekitzerakoan topatzen duzuna pistola bat ahoan sartuta daukan gizon elegante bat denean. Imajinatu: ilea eta aurpegia izarditan blai dituen suizida batek begiratzen zaitu atea ireki orduko, atzean irekita daukan leihotik geroz eta euri gogorrago baten tantak sartzen diren bitartean. Irudia ederra da berez, indartsua, indartsuegia agian. Leihotik haratago mila argi, putzu eta ke izango dira baina horri erreparatzeko astirik ere ez du izan muturren aurrean daukana ikusirik. Bai, ahaztu eguna ondo amaituko denaren itxaropen guztiak.

Baina…. baina… ze hostia?!

Pun!

Begiak ireki dituenean odola, kristal hautsiak, haragi puskak eta odolez bustitako kristal hautsiak aurkitu ditu bere uniformean zehar banatuta, abangoardiako artista post-moderno esperimental baten obra bat osatuko balute bezala. Balizko obra kontzeptualaren esanahia aurkitzeari uko eginez edo, begiak itxi ditu. Hiria, bizia, denbora azkarregi doala iruditzen zaio, ez dela dena asimilatzeko gai. Ez dela ezer asimilatzeko gai. Logelatik irten lurrean eseri eta zigarro bat piztu du: keak ez dio suitearen izena zein den ikusten utzi.

Hurrengo egunean, ertzaintzarekin izandako deklarazio eta buruhausteak ahazten saiatzen den bitartean, berriz ere lanera bueltan, bere aitak txikia zenean esaten zionaz gogoratu da, “seme, bizitza xake partida bat bezalakoa da eta guri peoiak izatea tokatu zaigu”. Irri triste batekin aldapa-gora dagoen zebrabidea pasa eta Carlton hotelera sartu da berriz, lanera. Gaurkoa egun gogorra izango da eguzkitsua izanagatik: goizean jakinarazi diotenez, Allende suitea zerri eginda utzi du bart izandako festa pribatu batek.

14. Literatura Eskolak 10 urte

http://www.ivoox.com/14-literatura-eskola_md_2409469_1.mp3″ Ir a descargar

Literatura Eskolak 10 urte bete dituela eta, bertako koordinatzaile taldean sartu diren Iratxe Retolaza eta Amaia Serranorekin hizketan aritu gara. Sortu zenetik gaurdaino izandako historia errepasatzeaz gain, etorkizunera begira dituzten erronkez ere jardun dugu. Horrez gain, Iraitz Ugalderen liburu komentarioa, Manex Mantxolaren puntukako ipuinaren hirugarren zatia eta Itu bandakoen tartea ere entzun ahal izango dituzue. Ah, eta ez ahaztu: sintonia zaharra ala berria, zein duzue nahiago? Sartu gure hemen eta hemen, eta bozkatu!

Ez galdu denboraldi berriko lehendabiziko saioa!

Egun ederra da gaurkoa III | Manex Mantxola

http://www.ivoox.com/egun-ederra-da-gaurkoa-iii_md_2410009_1.mp3″ Ir a descargar

Idia, barrabilak moztu dizkioten zezen bat besterik ez da. Horrela ikusten du bere burua, produkziorako diseinatua, besteen beharrak asetzeko domestikatutako etxaberea, plazerrerako gaitasunik gabea.

Moketa gorriko korridorean barrena doa gelaren bila, ibiltzetik baino estropezutik gertuago dauden pausoak emanaz. Ez da gai zuzen ibiltzeko ez bada  kontrako aldera zuzenduz doan beste norbaiti lotuta. Aitak bete izan zuen urte luzetan postu hori, hainbeste estropezuren ostean, berriz altxatzeko gai izan ez zen arte. Amore eman zuen.  Banan banan, denek eman dute amore. Emazteak, lagunek, seme-alabek. Bere txanda da orain.

Hiru suite igaro ditu, bertan inoiz gaurik pasa ez duten pertsonaien izenekin batailatuak: Hemingway, Kurt Cobain , Salvador Allende. Eta pentsatu du mus partida interesgarria izan zitekeela lauen artekoa. Heriotzarekin xakean aritzea baino hobea bai behintzat.

Logela parera heldu eta hutsik dagoela jakin arren,  hiru aldiz jo du atea. Barrura sartu da ”no molestar” dioen afixa kanpoko maratilan zintzilik utzita. Duela bi egun bezala dago dena eta izen ahoskagaitzeko Ikeako besaulki berean eseri da pareko mahai gaineko ordulariari so. Berandu da.  ‘Zeren zain zaude? Ez da inor agertuko.’ pentsatzen duen bitartean ‘minutu bat, minutu bat gehiago’ erregutzen dio ahapeka bere buruari. Urtebetetze festara lagunik agertu ez zaion haurrari bezalaxe, inpotentzia eta amorrua nahasten zaizkio zainetan. Ez du ulertzen, hobe esanda, ez du ulertu nahi.

Herenegun facebooken bere asmoen berri eman zuenean baliteke barnean daraman idazle frustratuak literatura lausoegia erabili izana inork ulertzeko. Izan ere, jaso zuen erantzun bakarra kaletik agurtu ere egiten ez duen neska baten ”atsegin dut” ironiko bat izan baitzen. Baina oraingo honetan ongi egin zituen gauzak, facebookaz gain, bere bloga eta twitterra ere eguneratu baitzituen data, toki, ordu eta guzti. Alperrikako literatura albo batera utziz gainera. Baina ezer, norbaitek ertzainei abixatu izan balie sikiera.

Ordularia begiratu du beste behin. Berandu da oraindik, beranduegi. Leihora hurbildu da barnean daraman sua elikatzeko oxigeno bila. Gorrotozko azken begirada bat eskeini dio hainbeste kendu dion hiriari. Zerua urdin egonagatik ziri-miri moduko bat nabari du begietan. Nekatu da munduaz, bere buruaz. Ez du beste desiorik: erraustea, erra hustea, ke bihurtzea. Eta Bilbo deritzen kristalezko oihanari begira azken erabakia hartzen du: ‘Egun ederra da gaurkoa, hiltzeko’.

Aitaren azken hitzak etorri zaizkio gogora pistolaren puntarekin bekokia ferekatzen duen bitartean ”Seme, bizitza konpartitu, lapurtu, eskeini edota kendu daiteke, baina heriotza? Heriotza zurea da oso osorik.”  Begiak itxi, behatza gatilura, arnasa sakon hartu eta tok! tok!

12. Mikel Taberna & ITU bandaren inbasioa

http://www.ivoox.com/12-mikel-taberna-itu-bandaren-inbasioa_md_2186741_1.mp3″ Ir a descargar

“Alkasoroko benta” eleberriari buruz aritu gara hizketan Mikel Tabernarekin, eta elkarrizketa hori izan da saio honetako ardatza. Horrez gain, Jon Iraolak liburu komentarioa egin digu, Amaia Iturriotzek puntukako ipuinaren bigarren atala osatu du, eta saioaren hondarrean, bat-batean eta ezerezetik agertuta, ITU bandakoek bahitu egin gaituzte, ‘Martutene’ bana ahoan sartuta.

Gehiago jakin nahi duzuela? Ez galdu irratsaioa!

Egun ederra da gaurkoa | Beñat Gaztelumendi

http://www.ivoox.com/egun-ederra-benat-gaztelumendi_md_2151773_1.mp3″ Ir a descargar

Egun ederra da gaurkoa. Ederregia. Distira ateraz doaz bere zapata beltzak, bere zapata berriak, oraindik inork zanpatu gabeko zapata glamourosoak hiriko espaloi grisetan barrena. Traje beltzari berri usaina dario oraindik eta udaberriko polenaren lurrinarekin nahasten da bere pausu hots gozatuen konpasean.  Hiria nagiak atera nahian dabilen ipurtargi bat da oraindik, izaren antzera mugitzen dira kortinak leihoen begi-niniek “minutu bat, minutu bat gehiago” esango balute bezala. Baina hiriak ez du minuturik ematen. Elizako kanpandorreko kanpaiak orroka hasi dira eta beste pixka bat egin du gora orduen orratz laburrak. Zortzirak.
Egun ederra da gaurkoa. Oraindik ohean egon zitekeen, pertsianetatik sartzen diren argi izpiek bere gelako hormetan xake taulak nola marrazten dituzten begira. “Bizitza xake taula bat duk” esaten zion aitak aspaldi, oso aspaldi, beste mundu batean, eta bere burua ikusten zuen horman eguzkiak marraztutako zuriunez zuriune jauzika, bizitza itzalen eta argien arteko borroka bat zela pentsatuz, egun onak eta txarrak, edo txar bihurtzen diren egun onak, igande hura, esaterako, berak oraindik, goizeko zortzietan kale nagusiko kafetegi berriaren parean geratu zenean, ez zekien arren. Egun ederra da oraindik; haurrak parkera eraman zitzakeen, egunkaria eta croisant batzuk erosi eta banku batean eserita ikusi nola zebiltzan kolunpioetan bueltaka; zigarro bat ere erre zezakeen haiei begira, noizbait utzi behar zuela pentsatuz, zigarroak, alegia, aita izateari ez baina zigarroak erretzeari bai, biak azkarrago hiltzeko moduak izan arren utzi behar zituela zigarroak eta kirola egiten hasi, aspaldian gaztetako galtzak jantzi ezinik zebilen eta ingurukoek ez zioten lehen bezala begiratzen; barre egiten ziotela sentitzen zuen eta isilaraziko zituen, bai horixe. Horrelako gauzak pentsatzen ditu igande goiz honetan, zortziak eta bi minututan, zebra-bidea pasatzen duen bitartean, hankak arrasto zuritik arrasto zurira, noski.

Egun ederra da gaurkoa, ordea, eta denok dakigu ederregi hasten diren egunek min ematen dutela; edertasunak min ematen duela esango luke filosoforen batek baina metafisiko jarri gabe ere badakigu ondo hasten diren egunak gaizki bukatzen direla, bizitza xake taula bat dela, are gehiago azkarregi bizi nahi duten hirietan, are gehiago azkarregi bizi nahi duten hirietan trajea janzten dutenentzat eta are gehiago azkarregi bizi nahi duten hirietan trajea janzten dutenek berak bezala pisu astun bat baldin badaukate gerrikotik zintzilik. Pausua laburtu du, mantsoago doa, izerdi tantak jausten zaizkio kopetatik lurrera, tanten hotsa aditzen du “tan-tan” zebrabideko marra beltzen gainean. Isilarazi egin nahiko lituzke tantak, isilarazi pausuak, isilarazi azkarregi doan bihotz azeleratua eta isilarazi akordeoi zulatu baten moduko bere arnasketa irregularra, baina ederregia da eguna isilik egoteko eta geroz eta pausu laburragoz doa bere helburura, geroz eta mantsoago, “minutu bat, minutu bat gehiago”, gerritik zintzilik daukan metal zatia hatz erakusleaz laztantzen duen bitartean.